Örtük öğrenme ve örtük ipuçlu prospektif bellek süreçlerinin elektroensefalogramla incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Aziz Sancar Deneysel Tıp Araştırma Enstitüsü, Sinir Bilimi Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GAYE ESKİCİOĞLU
Danışman: Çiğdem Ulaşoğlu Yıldız
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Prospektif bellek (PB), açık ve örtük bellek arasında özel bir durum sergilemektedir. Belleğin nöral altyapısına ilişkin çalışmalar, açık ve örtük belleğin farklılıklarına yoğunlaşmaktadır. Ancak kodlama ve geri çağırma süreçlerinde açık ve örtük süreçler etkileşmektedir. Yine de PB'yi bu kapsamda inceleyen çalışmalar sınırlıdır. Bu çalışmada literatürde sık kullanılan bir PB paradigması, örtük ipuçlarıyla modifiye edilerek örtük bellek süreçlerinin prospektif belleğe etkisinin elektroensefalogram (EEG) aracılığıyla incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmaya 12'si kadın toplam 25 kişi katılmıştır. Katılımcılar EEG kaydı sırasında, üç koşuldan oluşan paradigmayı uygulamıştır. Çalışma belleği koşulu (i) art arda gelen kategori ve kelime çiftlerini eşleştirme görevidir. İpuçlanmayan PB koşulu (ii) süregiden bu göreve ek olarak %15 oranında PB görevi içermektedir. Örtük ipuçlu PB koşulunda (iii) ise PB hedeflerini yordayan bir örtük ipucu yer almaktadır. İpucu, PB hedefinden önce gelen kategorinin kendinden bir önceki kategori ile aynı olmasıdır. Katılımcılar ayrıca, yürütücü işlev ve bellek performanslarını ölçen nöropsikolojik testlere tabi tutulmuştur. Katılımcıların ipuçlu PB koşulunda doğru oranı ve ortalama reaksiyon süresi açısından daha başarılı olduğu saptanmıştır. Olaya İlişkin Potansiyeller değerlendirildiğinde LPC ve P300 benzeri yanıtlarda örtük ipuçlanan koşulun lehine, fronto-santro-parietal alanda anlamlı amplitüd farklılıkları tespit edilmiştir. N400 yanıtı, ipuçlanmayan hedefler için anlamlı gözükmektedir. Bulgular, örtük ipuçlarının daha erken bir dönemde algılandığına, PB'ye ait bellek entegrasyonunun nöral izlerinin ise daha geç bir zaman diliminde ortaya çıktığına işaret etmekte ve örtük belleğin PB süreçlerine dahil olarak performansı fasilite ettiğini desteklemektedir. Bu çalışma, İstanbul Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Birimi tarafından desteklenmiştir. Proje No: TYL-2024-40980.