Profesyonel futbolcu sözleşmesinde ceza koşulu

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Hukuk Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: TALAT EMRE KOÇAK

Danışman: EMREHAN İNAL

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Huzurdaki çalışmanın konusunu doktrinde büyük çoğunlukla bir hizmet sözleşmesi türü olarak kabul edilen profesyonel futbolcu sözleşmesinde yer alabilecek ceza koşulu türleri oluşturmaktadır. Bu sözleşme türünde ne tür ceza koşullarının kullanılabildiğini anlayabilmek için profesyonel futbolcu sözleşmesi ve bu sözleşmenin doğurduğu hakları ve borçları incelemek gerekmektedir. Belirttiğimiz tespitlere ek olarak, Türk Borçlar Kanunu içinde özel olarak düzenlenmiş ceza koşulu türleri ve bunların kullanım şekillerinin irdelenmesi gündeme gelecektir. Gerçekten, ceza koşulunun bir türü olarak kabul edilen ve doktrinde dönme cezası olarak anılan kurum ceza koşuluyla tamamen farklı etkiler yaratsa da futbol uygulaması içinde son derece fazla şekilde kullanılmaktadır. Birçok FIFA ve CAS kararında anılan kuruma atıf yapılmaktadır ve bu kurumun ceza koşulu kurumundan tamamen başka ve farklı amaçlar taşıyan bir kurum olduğu kabul edilmektedir. Bu yüzden götürü tazminat kavramını da bu değerlendirme içinde ele almak gerekir. Doktrinde de genel kabul, götürü tazminat adında, tazminat hukukunun esaslarını benimseyen ve oluşması muhtemel zararın önceden öngörülerek düzenlendiği ve ceza koşulundan farklı bir kurumun olduğu yönündedir. Buna karşın yapmış olduğumuz çalışmada ortaya koyduğumuz gibi, değerinin önceden tespitinin mümkün olmadığı bir aykırılık söz konusu olduğunda, bunun için belirlenmiş olan meblağın ceza koşulu mu götürü tazminat mı olduğunun tespiti imkânsıza yakındır. Türk Borçlar Kanunu'nun 19. maddesi kapsamında yapılacak bir yorum da bu sonucu doğrular niteliktedir. Ek olarak, CAS'ın birçok kararında götürü tazminat miktarının aşırılık taşıması durumunda ceza koşulunun indirilmesini düzenleyen özel hükme başvurulduğu görülmektedir. Son olarak belirtilmelidir ki, ceza koşulunun, ceza koşulunun bir türü olarak kabul edilen ve uygulamada fesih (dönme) cezası olarak bilinen kurumun ve götürü tazminatın hizmet sözleşmesindeki kullanımının beraber incelenmesi gerekmektedir. iii Türk Borçlar Kanunu'nun 420/f.1 düzenlemesi ise sadece borçlu aleyhine ceza koşulu kararlaştırılmasını yasaklamaktadır. Bu yasağı da hesaba katınca, sadece karşılıklı borçlar, sadece kulübün borçları veya sözleşmenin sona erdirilmesine ilişkin karşılıklı olarak ceza koşulu öngörülmesinin mümkün olabileceğini söylemek yanlış olmayacaktır.