Whitehead'in süreç metafiziği ekseninde bağlantısal varoluş

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: BENGİSU ÖÇAL

Danışman: Nedim Yıldız

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Whitehead, evreni sürekli değişim ve ilişkiler ağı içindeki bir süreç olarak görür. Ona göre Tanrı, insan ve diğer varlıklar bir bütünün parçalarıdır; birbirleriyle sürekli bir etkileşim ve bağlantı içindedirler. Oluş, hareket ve bağlantısallıkla mümkündür. Varlığın insan-evren arasındaki ilişkiselliğini ve evrenin mikro/makro öğeleri arasındaki ilişkiler ağını açıklayan kavramsal zemin bağlantısallıktır. Süreç ve değişimden bahsederken kendi terminolojisine özel nexus kavramına değinen Whitehead'e göre her şey, her şeyden bir şey içermektedir. Ötekiyle var olma ve dönüşme halinin tüm evreni kapsayan versiyonu olarak düşünebileceğimiz bu kavram, maddeler ve canlılar arası bağlantıların; kozmosu yani düzeni oluşturan şeylerin birbirini dönüştürme gücüne vurgu yapmaktadır. Denge kavramını ortaya çıkaran kozmos, düzen ve devinim ile dönüşür. Evrenin bağlantısallığı, kaos ve düzenin dinamik etkileşimiyle sürekli bir yaratım süreci olarak görülür. Bu tezde, Whitehead'in kozmolojik sistemi ile onun etkilendiği ve etkide bulunduğu filozoflardan hareketle evrenin dinamik ve bağlantısal yapısını anlamak için sunduğum model; süreç, değişim, dönüşüm ve ilişki gibi kavramlar eşliğinde, felsefi bağlamda evrensel bir oluş ve dönüşüm yasası olarak ele alınacaktır.