Türkiye Denizleri Patella (Mollusca: Gastropoda) Türlerinin Filogenisi ve Populasyonlarının Moleküler Düzeyde Karşılaştırılması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Fen Fakültesi, Biyoloji Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Burak DAĞLI
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Senem Çağlar
Eş Danışman: Mehmet Baki Yokeş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Geleneksel morfoloji çalışmalarında kullanılan fenotipik karakterler, türlerin genetik çeşitliliğini belirlemede yetersiz kalırken, DNA temel alınarak gerçekleştirilen moleküler yöntemler ile türlerin kesin taksonomik sınırlarını belirlemek, türlerin genetik çeşitliliğini tanımlamak, gerçekleşen genler seviyesindeki farklılıkların hangilerinin kaybolacağı ya da gelecek nesillere aktarılacağı veya populasyonlar içinde yaygınlaştığını populasyonların genetik yapılarının analiz edilerek ortaya konmasına imkan tanımaktadır. Genetik farklılaşmaların türlerin populasyonları arasında gerçekleşen gen akışları ile açıklanması, biyoçeşitliliğin daha iyi anlaşılabilmesi, türlerin değişen iklim koşulları ve antropojenik kaynaklı etkilere verecekleri tepkiler ile türleşme sürecine etki eden mekanizmaların (genetik bariyerler vb) anlaşılması açısından önemlidir. Gerçekleştirilen bu tez çalışması ile Doğu Akdeniz sınırları içinde yer alan farklı coğrafik koşullara ve hidrodinamik yapılara sahip Türkiye denizlerinde bulunan Patella genusuna ait türlerin filogenisi ve populasyonları arasında bir farkın varlığı moleküler seviyede incelenmiştir. Bu iki ana amaç yanında elde edilen bulguların daha önce Batı Akdeniz ve Doğu Atlantik kıyılarının farklı bölgelerinden elde edilmiş moleküler veriler ile karşılaştırılması, Patella genusunun filogenetik gruplandırılmasına yeni bir perspektif kazandıran önemli çıktılardan birini oluşturmuştur. Bu amaçlar doğrultusunda Türkiye'nin Karadeniz, Marmara Denizi ve Ege Denizi kıyılarında 8 farklı bölgeden elde edilen Patella genusuna ait 157 birey COI belirteci kullanılarak analiz edilmiştir. Elde edilen moleküler bulgulara göre Patella caerulea ve Patella ulyssiponensis türlerinin sahip oldukları morfolojik benzerliklere rağmen genetik yapı bakımından birbirlerinden tamamen farklı oldukları ortaya çıkarılmış ve bu türlerin Türkiye denizlerindeki dağılımlarına ait sorunlar giderilmiştir. Bu iki türün populasyonlarına ait haplotip analizleri sonucu P. caerulea türüne ait 34 farklı haplotip, P. ulyssiponensis türüne ait 6 farklı haplotip tespit edilmiştir. Farklı haplotiplerin elde edilmesinin sebebi olarak, hem türlerin larval aşamaları hem de populasyonlar arasındaki coğrafik mesafe kaynaklı bir izolasyon göz önüne alındığında populasyonlar arasında sınırlı bir gen alışverişi olduğu görülmektedir. Bu çalışma, ileride daha fazla tür ve populasyonda farklı belirteçler kullanılarak, populasyonlar arası genetik ilişkilerin ve genetik farklılığa sebep olan faktörlerin daha iyi anlaşılmasına imkan tanıyacak yenilikçi yaklaşımların kullanılmasının önemini ortaya koymuştur.