Hüseyinzade Ali Bey (Turan) hayatı ve fikirleri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2001
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İlham HABİBULLAYEV
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Mustafa BUDAK
Özet:ÖZET Ali Bey Hüseyinzade Türkçülük hareketinin önderlerinden birisi olmuştur. Türkçülük hareketinin hem teşkilatlanmasında, hem de siyasi güç kazanmasında çok önemli hizmetlerde bulunmuştur. Siyasi hayata daha gençlik yıllarında karışmış olan Hüseyinzade İstanbul Mekteb-i Tıbbiye-i Askeriye öğrencileriyle beraber "İttihat ve Terakki Cemiyeti"nin kuruluşu ve örgütlenmesinde yakından iştirak etmiştir. Bununla beraber, sözkonusu cemiyete üye olduğundan dolayı baskılara maruz kalarak 1903'te Azerbaycan'a dönmüştür. 1905 Birinci Rus İhtilali'inin patlak vermesiyle esmeye başlayan hürriyet havasından yararlanan Hüseyinzade Azerbaycan'da Türkçülük hareketini başlatmıştır. Türkler arasında ilk Turancı fikir adamı olan Hüseyinzade kültürel açıdan Türk Birliği fikrini savunmuştur. Osmanlı Edebi Türkçesi'nin Türkler tarafından ortak edebi dil olarak benimsenmesini istemiş ve bu yolda geniş faaliyetlerde bulunmuştur. İstanbul'da bulunduğu yıllarda Osmanlı kültüründen ve düşünce hayatından etkilenen Hüseyinzade aynı zamanda Osmanlı Devleti 'ni ve Osmanlı Türklerini Azerbaycan'da geniş bir şekilde tanıtan ilk Azerbaycanlı fikir adamı olmuştur. Osmanlı Türkleri ile Azerbaycan Türkleri'nin bir birini tanıması ve sevmesi yolunda sayısız çabalar harcamıştır. Osmanlı Türkiyesi'nde II. Meşrutiyet'in ilanından sonra yeniden İstanbul'a dönen Hüseyinzade Türkçülük hareketinin teşkilatlanma sürecinde yakından iştirak etmiştir. Düşünceleriyle o dönemin gençleri üzerinde derin tesir bırakmıştır. Ayrıca Birinci Cihan Savaşı yıllarında Rusya'da ezilen Türk halklarının haklarının Avrupa'da propaganda yapılması hususunda önemli girişimlerde bulunmuştur. Yukarıdaki hususlar dikkate alındığında, Ali Bey Hüseyinzade gibi bir şahsın faaliyetlerinin ve düşüncelerinin daha etraflı bir şekilde öğrenilmesinin bir hayli önem taşıdığını söyleyebiliriz. 111