Sarı Abdullah Efendi'nin "Cevâhir-i Bevâhir-i Mesnevî"si, V. cilt (inceleme-metin)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İlahiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SAİT AVCI

Danışman: Bünyamin Ayçiçeği

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmanın konusu Sarı Abdullah Efendi (ö. 1071/1661) tarafından Mevlânâ'nın (ö. 672/1273) Mesnevî'sinin birinci cildi üzerine yazılan Cevâhir-i Bevâhir-i Mesnevî isimli şerhtir. Sarı Abdullah Efendi şârihliğinin yanında devlet adamlığı ve şairliği ile tanınmaktadır. Bayrâmî-Melâmî şeyhi de olan Sarı Abdullah Efendi döneminin önemli mutasavvıflarından biridir. Çok yönlü bir şahsiyet olan müellifin ilmi birikimini ortaya koyan bu eser; hacmi, ihtiva ettiği konular, üzerinde durduğu ilim dalları ve Mesnevî'yi derinlemesine ele alması bakımından Mesnevî şerhleri arasında ayrı bir yere sahiptir. Beş ciltten oluşan söz konusu eserin yazma nüshalarının yanında matbu nüshası da mevcuttur. Bu tez çalışmasına konu olan kısım Matbaa-i Âmire tarafından basılan nüshanın beşinci cildine karşılık gelmektedir. Bu çalışmada Süleymaniye Yazma Eser Ktp. Âtıf Efendi Koleksiyonu, 1452-54 numarada kayıtlı üç ciltlik nüshanın 3. cildi (300b-496b varaklar arası) esas alınarak eserin transkripsiyonu yapılmıştır. Ayrıca Sarı Abdullah Efendi'nin hayatı, eserleri ve edebî kişiliği hakkında bilgi verilerek eser, dil özellikleri bakımından incelenmiştir. Eserde yer alan Arapça ve Farsça kısımlar tercüme edilerek şerhin kaynakları ortaya konmaya çalışılmıştır. Tefsir, hadis, fıkıh, dinler tarihi ve tasavvuf gibi ilimler bakımından oldukça zengin bir muhtevaya sahip olan şerhin bu yönüne dikkat çekilmiştir. Ayrıca tezde Mesnevî'de işlenen konuların Sarı Abdullah Efendi tarafından ele alınış biçimi üzerinde durulmuştur.