Filibe'de Taşnak Ermeni Komitesi ve Faaliyetleri (1898-1908)
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Bünyamin Çanakçı
Danışman: Neriman Ersoy Hacısalihoğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:1890 yılında Tiflis'te kurulan Taşnak- Sütyun Ermeni Komitesi, 1898 yılındaki İkinci Genel Kongresinde, genişleyen teşkilatlanmasını Giresun, Harput, Diyarbakır hattının doğusu ve batısı olmak üzere "İki Bürolu Sistem" ile yönetmeye karar vermiştir. Bu sisteme göre, Batı Bürosunun merkezi Cenevre, Doğu Bürosunun merkezi de Tiflis olmuştur. Aynı yıllarda, Osmanlı Devleti'ne karşı bağımsızlık hareketi yürüten, Ermeni nüfusu da barındıran Bulgaristan, Taşnak- Sütyun'un Batı Bürosuna bağlı ve Balkan Yarımadasının merkezi olarak Ermenilerin bağımsızlığı için faaliyetlerin yürütüldüğü bir yer olmuştur. Osmanlı belgelerinde ise Taşnak Sütyun'un Bulgaristan yapılanmasının merkezi olarak Filibe'de kurulan "Filibe Ermeni Komitesi" gösterilmekte olup bu konuyla alakalı belgeler bulunmaktadır. Bu belgelerde Ermeni bağımsızlık hareketlerinin en önemli isimlerinden olan Rosdom, Kristaphor Mikayelian, Antranik ve Rupen Zartaryan gibi isimlerin Filibe'de yoğun faaliyetleri görülmektedir. Buna ek olarak Filibe'de Ermeni komitesinin propaganda amacıyla çeşitli gazeteler çıkarttığı, bu gazetelerin sevk ve dağıtımını yaptığı, Bulgaristan'ın çeşitli kentlerinde tiyatro gösterileri düzenleyip Osmanlı Devleti aleyhine propaganda faaliyetleri yürüttüğü anlaşılmaktadır. Ayrıca komitenin yurtdışından Osmanlı Devleti içinde kullanmak üzere çeşitli patlayıcı maddeler getirerek bunların tecrübesini yaptığı görülmektedir. 2. Abdülhamid'e yönelik suikast teşebbüsünün planının Filibe'de yapıldığı ve bu amaca yönelik faaliyetlerin olduğunu gösteren belgeler Osmanlı Arşivi'nde bulunmaktadır. Literatürde Taşnak- Sütyun'un Bulgaristan'dan yürüttüğü faaliyetler konusunda çok az çalışma olmasından ve Osmanlı arşiv belgelerinde pek çok kez geçmesine rağmen Filibe Ermeni Komitesi hakkında hiçbir çalışma olmaması sebebiyle bu konu çalışmaya uygun görülmüştür. Bu çalışmayla, Taşnak- Sütyun'un Filibe merkezli olarak yürüttüğü faaliyetlerine ışık tutmak amaçlanmıştır.