Devletlerle Özel Hukuk Kişileri Arasındaki Sözleşmelerden Doğan Uyuşmazlıkların Milletlerarası Çözüm Usulleri
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Hukuk Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2011
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Enver Arıkoğlu
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Ayşe Nur TÜTÜNCÜ
Özet:Devletlerle özel hukuk kişileri arasındaki sözleşmeler milletlerarası hukukta "devlet sözleşmeleri (state contracts)" terimiyle ifade edilmekte ve tartışılmaktadır. Bu sözleşmeler yabancı yatırımların özellikle gelişmekte olan ülkelere girişinde yaygın olarak kullanılmakta ve yabancı yatırımcı ile ev sahibi devlet arasındaki hukuki ilişkinin temelini oluşturmaktadır. Bütün diğer sözleşmeler gibi kendi başlarına taraflar arasındaki uyuşmazlıklarda ortaya çıkan sorunların çözümünde hukuki ilişkinin tüm yönlerini düzenlemeleri mümkün olmadığı için "uygulanacak hukuk" olarak ifade edilen bir hukuk sistemi veya kurallar bütününe tâbi olmak zorundadır. Devlet sözleşmeleri ilk zamanlar, doğal kaynakların işletilmesi konusunda "imtiyaz sözleşmesi" biçiminde yaygınlaşmıştı ve bu sözleşmeler söz konusu devletin iç hukukuna tâbi olarak yapılmakta ve uyuşmazlıklar iç hukukta çözümlenmekteydi. 1950'li yıllardan itibaren, ikili yatırım anlaşmalarının yaygınlaşması ve bu anlaşmalarda milletlerarası tahkime yönelik hükümlerin yer alması, milletlerarası yatırım tahkiminin gelişmesine zemin hazırlamıştır. Bu gelişmelerle birlikte, geleneksel uygulamanın dışına çıkılarak sözleşmelerin iç hukuk yerine milletlerarası hukuka tâbi olması ve uyuşmazlıkların milletlerarası alanda çözümlenmesi yönünde bir eğilim belirginleşmeye başlamıştır. Milletlerarasılaştırma olarak adlandırılan bu teorinin temelinde özel hukukun sözleşmede irade serbestîsi ilkesinin taraflara bu sözleşmelere uygulanacak hukuku seçme konusunda özgürlük tanıması yatmaktadır. Washington'da imzalanan 1965 tarihli Devletler ve Diğer Devlet Vatandaşları Arasındaki Yatırım Uyuşmazlıklarının Çözümüne Dair Sözleşme (ICSID Sözleşmesi) bu konuda önemli bir aşama oluşturmuştur. Çalışmamızda, özel hukuk (irade serbestîsi kuralı özellikle) ile kamu hukuku (kamu yararı) arasında, devletle yabancı yatırımcılar arasındaki uyuşmazlıkların çözümündeki temel farklılık ve problemler ortaya konmaya çalışılmıştır. Taraflardan birinin kamu hukuku kişisi olarak devlet olması nedeniyle çalışmada, milletlerarasılaştırma teorisi ve milletlerarası hukukun uygulanması konuları; kamu hukuku, milletlerarası yatırım tahkimi ve uygulanacak hukuk açısından, özellikle de milletlerarası hukuk çerçevesinde ele alınmıştır. Anahtar Kelimeler: Devlet Sözleşmeleri, Milletlerarasılaştırma, Uygulanacak Hukuk, Yabancı Yatırımlar, Yatırım Tahkimi.