İnsan akciğer fibroblastlarında kollagen sekresyon vesiküllerinin taşınmasından sorumlu moleküllerin belirlenmesi


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Fen Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: RESUL KIYMAZ

Danışman: Füsün Öztay

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Fibrozis, başta kollagen ve fibronektin proteinleri olmak üzere, ekstrasellülar matriks (ECM) elemanlarının aşırı miktarda üretimi ve interstisiyel alanda birikimi ile karakterize edilen patolojik bir durumdur. Akciğer dahil, deri, karaciğer, böbrek ve kalp olmak üzere pek çok organda görülebilmektedir. Kollagen, fibrotik odaklarda birikerek dokunun sertleşmesine ve scar doku oluşumuna neden olur. Salgı proteinlerinin hücre içinde taşınmasında kinesin motor proteinleri (KIF) görev alır. Farklı KIF'lerin farklı salgı moleküllerini taşıyan sekresyon vesiküllerine bağlandıkları düşünülmektedir. Pulmoner fibrozise katkı sağlayan akciğer fibroblastlarında, kollagen içeren sekresyon vesiküllerinin hücre periferine taşınmasından sorumlu KIF'ler bilinmemektedir. Çalışmamızda, insan akciğer fibroblastlarında (MRC-5 hücreleri) ve interstisiyel akciğer hastalarından alınan fibrotik akciğer örneklerinde kollagen taşınmasından sorumlu KIF proteinlerinin ve onların muhtemel regülatör proteinlerinin belirlenmesine odaklanılmıştır. Transforme edici büyüme faktörü-beta (TGF-β, 1ng/ml) ile kollagen sentezi ve sekresyonu uyarılan MRC-5 hücreleri, uyarımı takip eden 24, 48 ve 72. saatlerde toplandılar. Hücrelerden ve medyumdan RNA ve protein izolasyonları yapıldı. Kollagen taşınımı ile ilişkili olabilecek KIF'leri kodlayan genlerin mRNA seviyeleri qRT-PCR ile belirlendi. Ayrıca, hücresel ve salgılanan kollagen ve fibronektin miktarları ile hücrelerdeki KIF5A, kinesin bağlayıcı protein (KBP) ve mikrotübül ile ilişkili protein-7 (MAP7) seviyeleri Western emdirim yöntemi ile belirlendi. PCR sonuçlarına göre seçilen KIF genlerinin farklılaşmış gen ifade düzeyleri, idiyopatik pulmoner fibrozisli hastalarının primer akciğer fibroblastlarına ait RNA dizileme verileri kullanılarak karşılaştırıldı. Ayrıca, fibrotik ve fibrotik olmayan insan akciğerlerinde İNSAN AKCİĞER FİBROBLASTLARINDA KOLLAGEN SEKRESYON VESİKÜLLERİNİN TAŞINMASINDAN SORUMLU MOLEKÜLLERİN BELİRLENMESİ xiv kollagen, fibronektin, KIF5A, KBP ve MAP7 protein seviyeleri yanı sıra Co-IP analizleri ile KIF5A/MAP7 ve KIF5A/KBP fiziksel etkileşimleri belirlendi. TGF-β uyarımını takip eden zaman diliminde deneyin 24. saatinden itibaren kollagen ve fibronektin gibi ECM elemanlarının sentezi ve deneyin 48 ve 72. saatlerinde bu moleküllerin hücrelerden sekresyonu arttı. Kollagen sentezi ve hücreden salgılanmasının yüksek olduğu zaman diliminde, salgı vesiküllerin taşınmasında etkiliği olabileceği düşünülen KIF'lerden KIF3A, KIF3B, KIF5A, KIF13A, KIF13B ve KIFC3 genlerinin ifade düzeylerinin arttığı belirlendi. Bu KIF'ler arasından, hücrede kollagen geninin transkripsiyonunun, protein miktarının artış gösterdiği ve salgılanmak üzere hücre periferine taşındığı zamanlarda ekspresyonları artış gösterenler dikkate alındığında, KIF5A'nın ifade düzeyinin değişimlerin hücre içi kollagen sentezindeki ve hücre içi taşınımla paralel değişimler (artış yönünde) sergilediği tespit edildi. Miyofibroblast farklılaşmasının uyarıldığı MRC-5 hücrelerinde KBP protein miktarı ilk 24 saatte artarken, daha sonra kollagen sekresyon granüllerinin hücre periferine taşınımının ve hücreden sekresyonunun arttığı zamanlarda (deneyin 48 ve 72. saatlerinde) azaldı. TGF-β ile uyraılan MRC-5 hücrelerinde MAP7 proteinin varlığı tespit edilmedi. İnsan fibrotik akciğerleri üerinde yapılan analizler, fibrotik akciğerlerde kontrollere kıyasla daha yüksek miktarda KIF5A, KBP ve MAP7 olduğunu gösterdi. Ayrıca, insan akciğerlerinde yapılan Co-KIF5A IP analizleri ile KIF5A ve KBP arasında fiziksel bir etkileşimin varlığını ortaya koydu. Çalışmamzın verileri dikkate alındığında, TGF-β ile uyarılan MRC-5 hücrelerinde ve fibrotik insan akciğerlerinde kollagenin salgılanmak üzere hücre periferine taşınmasında KIF5A ve KBP'nin birlikte görev alabileceği ve bu süreçte KBP'nin KIF5A'nın negatif regülatörü olarak KIF5A aracılı kollagen taşınımını regüle edebileceğini düşünülmektedir. İnsan akciğer fibroblastlarında kollagenin salgılanmak üzere hücre periferine taşınmasının önlenmesinde KIF5A ve KBP'nin bu yeni anti-fibrotik tedavi yaklaşımı için hedef moleküller olarak önerilebilir.