In Vitro Permeasyon Çalışmaları İçin Deriyi Taklit Eden Yapay Membran Modellerinin Tasarlanması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Eczacılık Fakültesi, Eczacılık Teknolojisi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Hümeyra ŞAHİN BEKTAY
Danışman: Sevgi Güngör
Özet:İnsan derisi, organizmayı dış etkenlerden koruyan önemli bir bariyer fonksiyonu üstlenir ve bu fonksiyon, derinin en dış tabakası olan stratum corneum'da bulunan lipitlerin düzenli organizasyonu ile sağlanmaktadır. Topikal farmasötik ürünlerin formülasyon tasarımında ve biyoeşdeğerlik değerlendirmelerinde, otoriteler tarafından önerilen in vitro permeasyon testlerinde Franz tipi difüzyon hücresi yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu testlerde ideal olarak insan derisi membran olarak tercih edilse de, insan derisinin temini ve standardizasyonundaki zorluklar, farklı alternatif membran modellerinin kullanımını gerekli kılmaktadır. Bu alternatifler arasında domuz, sıçan ve tavşan gibi hayvan derileri; silikon membran ve Strat-M gibi sentetik yapay membranlar; EpiSkin ve EpiDerm gibi hücre kültürü temelli modeller yer almaktadır. Son yıllarda nanolif teknolojisi, farklı amaçlara yönelik basit ve gözenekli yapıların üretilmesine olanak sağlayarak bu alanda büyük bir ilgi görmüştür. Lipozom teknolojisi ise, lipit membran modellerinin geliştirilmesi açısından büyük bir potansiyele sahiptir. Lipozomların lipit lamellar tabakasının sunduğu düzenli yapı sayesinde stratum corneum'un ortorombik lateral organizasyonunun elde edilmesi mümkündür. Bu çalışmada, in vitro permeasyon çalışmalarında kullanılmak üzere bir model membran geliştirilmesi hedeflenmiştir. Geliştirilen model membran, derinin doğal yapısında da bulunan Seramit-NP, yağ asidi ve kolestrol içeren lipozomların nanolif yapılara yerleştirilmesiyle insan derisinin bariyer özelliklerini taklit etmeyi amaçlamaktadır. Bu önerilen yaklaşım, mevcut membran modellerine alternatif sunarak derinin bariyer fonksiyonunun daha iyi simüle edilmesini sağlamayı amaçlamaktadır. Çalışma kapsamında; lipozomda Seramit-NP, oleik asit ve kolesterol konsantrasyonunun, lipozomun partikül boyutu ve PDI değeri üzerine etkisi incelenmiştir. Miliekimolar konsantrasyonda Seramit-NP, oleik asit ve kolesterol içeren lipozomlar hazırlanmıştır. Lipozomların gömüldüğü, en küçük gözenek boyutu ve en geniş lif çapına sahip nanolif yapıları hazırlanmıştır. Çözücü uzaklaştırma yöntemiyle poliüretan destek tabaka, çözücüsüz indüklenen faz ayrımı yöntemiyle polietersülfon destek tabaka hazırlanmıştır. Destek tabaka ve nanolif tabakaya lipozomlar gömülerek liyofilize edilmiştir. Model membranın sunduğu permeasyon özellikleri, ticari membran ile kıyaslanmıştır. İn vitro permeasyon özelliklerinin değerlendirilmesi için farklı lipofilikteki Nil Kırmızısı ve Rhodamin B ile permeasyon çalışması yapılmış ve membran kesitlerinin konfokal görüntüleri değerlendirilmiştir. Ayrıca orta lipofilikteki ketoprofen ile permeasyon çalışması yapılmış ve birim zamanda geçen kümülatif ilaç miktarı değerlendirilmiştir.