Kasıtlı suçlarda tipikliğin sair manevi unsuru olarak amaç veya saik

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Hukuk Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ESRA DİKMEN

Danışman: SELMAN DURSUN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmada, Türk ceza hukukunda kasıtlı suçlarda tipiklikte kast dışında yer verilen sair manevi unsurların, amaç ve saik unsurlarının, hukuki niteliği ve suç teorisindeki konumu incelenmektedir. Ceza hukuku öğretisinde söz konusu unsurların kasttan bağımsız nitelik taşıyıp taşımadığı hususunda görüş birliği bulunmamaktadır. Sair manevi unsurlar kimi suç tiplerinde suçun kurucu unsuru mahiyetindeyken kimi suç tipleri bakımından nitelikli unsur olarak düzenlenerek kişinin cezai sorumluluğuna doğrudan etki etmektedir. Bu doğrultuda, öncelikle suç öğretilerinin tarihsel gelişimi çerçevesinde haksızlık ve kusur kavramları ele alınmakta; ardından kast ve sair manevi unsurların anlam ve kapsamı incelenmektedir. Devamında, amaç ve saik unsurları içeren suç tipleri sistematik bir tasnife tabi tutulmakta ve bu unsurların suçun yapısı içerisindeki konumu ortaya konulmaktadır. Ayrıca, sair manevi unsurların suçun özel görünüş biçimleri bakımından doğurduğu sonuçlar ele alınmaktadır. Çalışma sonucunda, amaç ve saik niteliğindeki sair manevi unsurların kasttan bağımsız bir nitelik taşıdığı ve tipikliğin manevi unsurları kapsamında değerlendirilmesi gerektiği; buna karşılık, suçun yapısında yer alan tüm manevi nitelikteki unsurların tipiklik içerisinde yer almadığı, bunların bir kısmının hukuka aykırılık dolayısıyla haksızlık veya kusurluluk kapsamında üstlendikleri işlevler esas alınarak değerlendirilebileceği tespit edilmektedir.