Lise Öğrencilerinde Hoşgörü Değeri ve Toplumun Farklı Kesimleriyle Karşılaşma Deneyimlerinin İncelenmesi: Çoklu Durum Çalışması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Esra Bakiler
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Sevim CESUR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:İçerisinde farklı unsurları barındıran toplumların ihtiyacı olarak görülen hoşgörü son dönemlerde oldukça sık gündeme gelmeye başlamıştır. Hoşgörülü bireyler yetiştirmek eğitim ve öğretim programlarının, önemli amaçlardan biri haline gelmiştir. Peki "hoşgörü" ne demektir? Hoşgörü değeriyle bir arada yaşamaları beklenen farklı unsurların toplumsal karşılaşma ve bir arada yaşama deneyimleri nelerdir? Buradan hareketle bu araştırmanın amacı 11. sınıf öğrencilerinin hoşgörü anlayışları ve toplumsal karşılaşma deneyimlerinin incelenmesidir. Bu deneyimleri derinlemesine anlayabilmek için, katılımcıların hem yaşantılarının düzenli bir parçası olan formal eğitim sürecinde edindikleri bilgileri hem de okul dışı yaşantıları sonucu edindikleri deneyimleri incelemek gerekmektedir. Bu amaçla araştırma nitel desenlerden çoklu durum desenine göre dizayn edilmiştir. Araştırmanın katılımcılarını toplumun din, sosyo-ekonomik düzey ve etnik köken açısından homojenlik ve heterojenliğini yansıttığı düşünülen üç farklı okulunda eğitim gören otuz bir lise öğrencisi oluşturmaktadır. Veriler katılımsız gözlem, odak grup görüşmeleri, bireysel görüşmeler ve formal eğitimin çerçevesini çizen bazı dokümanların incelemesi yoluyla toplanmıştır. Odak grup tartışmaları ve öğretim programlarının analiziyle her üç grupta ortak olarak ortaya çıkan temalar belirlenmiştir. Tematik analiz sonucu; 1) Hoşgörü Anlayışında Ortaöğretim Programlarıyla Benzeşme ve Farklılaşmalar 2) Hedef gruplara ya da Bağlamlara Göre Değişen Hoşgörü Anlayışı 3) Farklı Gruplara Karşı Bakış Açısını Belirleyen Kaynakların Çeşitliliği 4) Grup Kimliği Belirginliğinin Temasın Başlangıcını ve Devamını Etkilemesi 5) Toplumsal Temasın Uygun Koşullarda Sadece Bireysel İlişkilerde Etkili Olması 6) Farklı Gruplara İlişkin Yargılarda Kişilik Özelliklerinden Çok Toplumsal Yapının Etkili Olması şeklinde altı tema ortaya çıkmıştır. Tema içerikleri incelendiğinde, katılımcıların öğretim programlarıyla benzer yönleri olmakla birlikte hoşgörüye daha derin anlamlar yükledikleri ve toplumsal karşılaşmaları daha farklı deneyimledikleri görülmüştür. Araştırma sahalarında, istenmeyen gruplar konusunda farklılaşmalar da mevcut olmakla birlikte eşcinseller ve çingeneler, her üç araştırma sahasında da en istenmeyen gruplarlardır. Farklı gruplarla temasa geçmede ilgili grupların kimliklerinin daha az belirgin olması temasın başlaması ve devam etmesini kolaylaştırmaktadır.Toplumdaki çeşitli gruplar hakkındaki yargıları, aile, medya, dini inanç sosyal çevre, deneyimler, ders kitapları gibi pek çok farklı yapı şekillendirmektedir. Farklı gruplar hakkında olumlu yönde değişen düşünceler grup hakkındaki önyargıyı değiştirmemekte, sadece bireysel ilişkilerde iyileşme sağlamaktadır. Katılımcıların kendi tercihleriyle geldikleri mekanlarda ve güvendikleri insanların rehberliğinde gerçekleşen ve desteklenen temasların daha olumlu sonuçlandığı görülmüştür.