Arabidopsis thaliana mutantlarında telomer/telomeraz sistemi ile ilişkili gen anlatımı değişimlerinin incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Fen Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ZEYNEP BEGÜM ŞEN
Danışman: Neslihan Turgut Kara
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:DNA molekülü ökaryotik hücrelerde histon proteinleri ile birlikte kromatin adı verilen özel katlanmış bir formda bulunur. Histon proteinlerinin kromatine eklenmesi ve kromatinden çıkartılması histon şaperonu denilen proteinlerle sağlanır. ASF1, H3 histonlarının transferinde görev alan oldukça korunmuş bir histon şaperonudur. Bu işleviyle replikasyona bağlı veya replikasyondan bağımsız olarak kromatin düzenlenmesinde görev alır. Telomerler, ökaryotik kromozomların uçlarında bulunan ve guanin nükleotidi bakımından zengin kısa tekrarlı dizilerdir. Bu bölgelerin DNA çift iplik kırıkları olarak tanımlanmasını engelleyerek genomik stabilitenin korunmasında görev alırlar. Telomeraz enzimi, türe özgü tekrarları ekleyerek telomerleri uzatan bir ribonükleoprotein kompleksidir. Bazı hücreler telomeraz aktivitesinin dışında homolog rekombinasyon temelli alternatif telomer uzatılması (ALT) ile de telomerlerini uzatabilir. Telomer kısalması ve genomik düzensizliklere diğer organizmalara göre daha dayanıklı olan bitkilerde telomeraz ve ALT düzenlenmesinin araştırılması telomer biyolojisi için önem taşımaktadır. Bu tez çalışmasında, ASF1 yokluğunun H3.3 bakımından zengin Arabidopsis telomerlerinde meydana getirdiği değişimler araştırılmıştır. ASF1a ve ASF1b homologları bakımından tekli veya ikili mutantlar ile oluşturulan kallus kültürlerinde telomer uzunluğu ölçülmüş ve kallus indüksiyonunda görevli ATXR2, LBD16 ve LBD29 genleriyle birlikte telomeraz enzimi alt birimi TERT, telomerle ilişkili proteinler POT1a ve CTC1'in anlatım profilleri incelenmiştir. Arabidopsis'te ASF1 yokluğunun kallus oluşumuna engel olmadığı gözlenmiş, ikili mutant bitkilerin gelişim geriliği göstermesine rağmen kallus büyüme indeksinin diğer örneklere göre daha yüksek olduğu bulunmuştur. Elde edilen veriler, farklılaşmış hücre tipleri ve kallusların ASF1 yokluğuna farklı tepkiler verdiğini ortaya çıkartmıştır. POT1a ve CTC1 anlatımlarının tüm mutantlarda azaldığı, TERT anlatımının mutant tipine bağlı olarak farklı anlatım profilleri sergilediği gösterilmiştir. İkili mutantlarda TERT anlatım dramatik olarak düşmüş, asf1a'da artmış ve asf1b'de aynı kalmıştır. Ayrıca ASF1 yokluğu tüm mutantlarda telomer kısalmasına neden olmuştur. Bu durum, ASF1 mutantlarında telomer uzunluğunun telomerazdan bağımsız kısalmış olabileceğini düşündürmektedir.