18. ve 19. yüzyıllarda Osmanlı Devleti'nde Poliçe Kullanımı ve Poliçeci Esnafı
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İktisat Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Ali ŞENYURT
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Ahmet KALA
Özet:Dünya ticaretinin gelişmesinde en az malın alıcıya ulaştırılması kadar önemli bir husus da mal bedelinin ödenmesine ilişkin geliştirilen yöntemlerdir. Bunların başında 11. yüzyılda batılılar tarafından keşfedildiği belirlenen poliçe gelmektedir. Poliçenin esin kaynağının, İslâmiyet'in yayıldığı 7. yüzyıldan itibaren Arap coğrafyasında para havale etmek amacıyla kullanılan süftece mi olduğu henüz netlik kazanmamıştır. Bununla birlikte poliçe, para taşıma riskini ortadan kaldırması ve düşük maliyeti bakımından zaman içerisinde en pratik ve güvenilir para ödeme yöntemi olmuştur. Batı toplumlarında bankacılık faaliyetlerinin yaygınlaştığı 17. yüzyılda ciro fonksiyonun da eklenmesi ile birlikte poliçe ile ödeme şekli bir yandan vadeli mal satışlarının artışına diğer yandan tüccarların bu yolla kredi temin etmesine imkân sağlamıştır. Osmanlı Devleti'nde de uzak noktalarda toplanan vergi paralarının İstanbul'da bulunan hazineye poliçe yoluyla aktarılması aynı döneme denk gelmektedir. Zaman içerisinde asker maaşlarını ödeme, elçiliklere para gönderme gibi diğer ihtiyaçlar için de poliçe kullanıldığı belirlenmiştir. Ancak batıdaki uygulama ile karşılaştırıldığında Osmanlı'da poliçe işlemlerinde bankaların yerine gayrimüslim sarraf/tüccar, banker ve poliçeci esnafının önemli bir rol üstlendikleri görülmektedir. Tez çalışmasının zaman aralığı olan 18. ve 19. yüzyıllar Osmanlı Devleti'nin en fazla araştırmaya konu olan bir dönemi olmakla birlikte bugüne kadar tarihsel süreç içinde poliçe kullanımı üzerinde fazla durulmamış olması çalışmanın önemini bir kat daha arttırmıştır. Burada iki konunun açıklığa kavuşturulması amaçlanmıştır. Birincisi Osmanlı Devleti'nde poliçenin bilinen ve tercih edilen bir ödeme aracı olduğunun arşiv belgeleri esas alınarak ortaya konmasıdır. Diğeri ise yine belgelerde poliçeci esnafı olarak tanımlanan bir esnaf grubunun faaliyetlerinin incelenmesi ve analiz edilmesidir.Tüm bu tespitler sonucunda, 18. ve 19. yüzyıllarda Osmanlı'da poliçe kullanım alanları ve sınırları belirlenerek, poliçeci esnafının Osmanlı İktisat Tarihi içindeki rolüne ilişkin değerlendirmeler yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: 18. ve 19. yüzyıl Osmanlı İktisat Tarihi, Poliçe, Sarraflar, Poliçeci Esnafı, Para Transferi, Vergi Paralarının Nakli.