SAKIZ AĞACINDA (Pistacia lentiscus L.) TÜR İÇİ VARYASYONLARIN MOLEKÜLER MARKÖRLER İLE ARAŞTIRILMASI
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Fen Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Pelin TURHAN
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Tamer ÖZCAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Sakız ağacı (Pistacia lentiscus L.) Anacardiaceae familyasının önemli bir üyesidir ve kanser gibi birçok hastalıkta tedavi edici özelliği bulunmaktadır. Bu çalışmada Türkiye'de doğal yayılış gösteren ve bazı kültür varyetelerini de kapsayan, toplam 35 lokaliteden toplanan P. lentiscus örneklerinin tür içi varyasyonları, mikrosatelit ve retrotranspozon arası gen bölgeleri düzeyinde ISSR ve IRAP markör teknikleri kullanılarak araştırıldı. Çalışmada ayrıca yaprak morfolojisi ölçümleri de yapılarak fenotipik karakterler arasındaki korelasyonlar "Pearson" katsayısıyla belirlendi. PZR sonucunda, kullanılan 12 ISSR primerinden 9 tanesi, boyutları 161-1884 bç arasında değişen 81 bant fragmenti ile % 96,3 polimorfizm gösterdi. IRAP PZR sonucunda ise Bagy-1 bölgesinde 126-1426 bç arasında 20 bant, LTR2 bölgesinde 192-1844 bç arasında 17 bant ve LTR4 bölgesinde 124-2027 bç arasında 35 bant fragmenti ile tam polimorfizm elde edildi. PIC değerleri sırasıyla 0,458 (ISSR) ve 0,418 (IRAP) olarak bulundu. Genetik benzerlik matrisleri "Jaccard" katsayısı kullanılarak hesaplandı. En yüksek genetik benzerliklerin ISSR için 0,933 ile Girit bireyleri (LG2 ile LG3) arasında, IRAP için ise 0,593 ile L25A (C1, Bodrum, 3m) ve L29A (C1, Milas, 8m) arasında bulunduğu belirlendi. Filogenetik ilişkilerini belirlemek amacıyla "Unweighted Pair Group Method with Arithmetic mean" (UPGMA) yöntemiyle, örneklerin dendrogramları oluşturuldu. 35 farklı genotipi kapsayan filogenetik analizlerde gen havuzunun ISSR verileri temelinde başlıca 12, IRAP verileri kullanılarak 4 ana gruba ayrıldığı tespit edildi. Kullanılan markör verilerinin kombinasyonuyla gerçekleştirilen temel bileşen analizinde (PCA), örnekler genotip profillerine göre başlıca 3 farklı bölgede konumlandı. Çalışma kapsamında yabani genotipler ile bazı kültür varyetelerinden elde edilen sonuçlar, P. lentiscus'un yüksek oranlarda tür içi varyasyonlara sahip olduğunu gösterdi. Bu çalışma, tür düzeyindeki örnekleme sayısı, metodların kombinasyonu ve Bagy-1 retrotranspozon polimorfizminin incelenmesi yönünden özgün bir araştırma olup, P. lentiscus'un gen havuzundaki moleküler varyasyonun aydınlatılması, tarımsal ıslah çalışmaları ve tür sınırlarını saptamaya yönelik moleküler taksonomik araştırmalar için referans niteliğindedir.