Coolidge Eksen İki Envanteri Plus'ın Türkçe adaptasyonu ve DSM-5'te yer alan kişilik bozukluklarının davranışsal inhibisyon ve davranışsal aktivasyon sistemleriyle ilişkilerinin incelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2014
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Yusuf Bilge
Danışman: Hanife Özlem Sertel Berk
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmanın amaçları, Coolidge Eksen II Envanteri Plus'ın (CATI+) Türkçe adaptasyonunun gerçekleştirilmesi ve Gray tarafından geliştirilen Pekiştireç Duyarlılık Teorisi'nde iddia edilen cezaya duyarlılıkla ilişkili Davranışsal İnhibisyon Sistemi (DİS) ve ödüle duyarlılıkla ilişkili Davranışsal Aktivasyon Sistemindeki (DAS) yüksek veya düşük faaliyetin psikopatolojiye yol açtığı tezinin DSM-5'te yer alan kişilik bozuklukları (KB) kümeleri ve bu kümelerdeki kişilik bozuklukları açısından geçerliliğinin Türk örnekleminde incelenmesidir. Adaptasyon çalışmasında %40.5'i erkek, % 59.5'i kadın ve yaş ortalaması 33.40 (Ss=10.83) olan 1286 kişilik toplum örneklemi kullanılmıştır. Test-tekrar test güvenirliği için ise 52 kişilik öğrenci grubuna uygulama yapılmıştır. Yapılan analizlerde Eksen II alt ölçeklerinin Cronbach alfa değerleri .64 - .83 arasında bulunmuştur. Test-tekrar test analizinde korelasyon katsayıları .69 - .90 arasındadır. Varimax döndürmesine göre Temel Bileşenler Analizi ile uygulanan açıklayıcı faktör analizinde öz değeri 1'in üzerinde toplam varyansın %75.58'ini açıklayan 3 faktör elde edilmiştir. Yakınsak geçerlik çalışmasında bu örneklem grubundan 963 kişiye 8 farklı ölçek ve envanter CATI +TR ile birlikte ikili, üçlü ve dörtlü setler halinde uygulanmıştır. Yakınsak geçerlik analizlerinde elde edilen korelasyon katsayıları .27 - .75 arasında değişmektedir. Ayırt edici geçerlik analizinde kişilik bozuklukları ortalamalarının psikolojik veya psikiyatrik yardım öyküsü olan grup lehine anlamlı derecede yüksek olduğu saptanmıştır. Aynı zamanda CATI+TR'nin kişilik bozuklukları alt ölçekleri dışındaki diğer alt ölçekler için de yapılan geçerlik ve güvenirlik analizleri sonucunda bu alt ölçekler için de güçlü psikometrik kanıtlar elde edilmiştir. Sonuç olarak, elde edilen bulgular CATI+TR'nin geçerli ve güvenilir bir envanter olduğunu göstermiştir. İkinci çalışmada, DİS ve DAS faktörleriyle kişilik bozuklukları arasındaki ilişkinin tesbiti için %55.2'si kadın, %44.8'i erkek ve yaş ortalaması 37.18 (ss=10.25) olan 277 kişilik toplum örneklemine DİS/DAS ölçeği ile CATI+TR uygulanmıştır. Yapılan analizlerde B Kümesi ve kişilik bozukluklarının yüksek DAS faaliyetiyle, C kümesi ve kişilik bozukluklarının yüksek DİS faaliyetiyle ilişkili olduğu görülmüştür. A kümesi kişilik bozukluklarından Paranoid KB hem DAS'la hem de DİS'le pozitif yönde ilişkiliyken Şizoid KB DAS'la negatif yönde ilişki göstermiştir. Şizotipal KB ise her iki sistemle de ilişkili değildir. Toplam A kümesi KB puanları ise DİS'in yüksek faaliyetiyle ilişkilidir. Sonuç olarak, Davranışsal İnhibisyon Sistemi ve Davranışsal Aktivasyon Sistemindeki yüksek veya düşük faaliyetin kişilik bozuklarıyla ilişkili olduğu iddiası (Şizotipal KB dışında) desteklenmiştir.