Klasik ve çağdaş Kuran yorumlarında Zülkarneyn kıssasının tahlili


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İlahiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2013

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: AHMET ŞEKERCİOĞLU

Danışman: Necmettin Gökkır

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Tezin konusu, Kehf suresindeki Zülkarneyn kıssasının, klasik ve çağdaş yorumlarının tahlilidir. Kur'ân'da bir çok surede (17/İsra, 18/Kehf ve 19/Meryem gibi) İsrâiloğulları târihine açık atıflar yapan ve onlar üzerinden mesaj veren âyetler bulunmaktadır. Bu nedenle çalışmamızda Kehf suresi ve Zülkarneyn kıssası, bu manada Kur'ân bütünlüğü içinde değerlendirilmiş ve kıssanın İsrâiloğulları târihi ile ilişkili olduğu göz önünde tutulmuştur. Zaten kıssanın sebeb-i nüzûlü olarak klasik kaynaklarımız Zülkarneyn'le ilgili soruyu Peygamberimiz (s.a.v.)'e Yesrib Yahûdîlerinin sordurduğunu haber vermektedir. Klasik tefsirlerimiz, İbn Kesîr'e kadar Kehf suresindeki Zülkarneyn'in, Makedonya kralı İskender olduğu kanaatindedirler. Mukâtil'den başlayarak devam eden bu genel kabule, ilk kez İbn Kesîr itiraz etmiştir. Ona göre, Yunanlı İskender'in Kur'ân'daki Zülkarneyn olamayacağı aşikardır. Buna rağmen tefsirlerimizin büyük bir kısmı Zülkarneyn'i İskender olarak açıklamaya devam edegelmişlerdir ve hâlâ cevap bekleyen sorular bulunmaktadır. Bu sorular kısaca şunlardır: 1) Zülkarneyn gerçekte kimdir? 2) Klasik dönem tefsirlerinde niçin Zülkarneyn'in Makedonyalı İskender olduğunda görüş birliği bulunmaktadır? 3) Makedonyalı İskender ile Zülkarneyn arasında târihsel bir ilişki gerçekten var mıdır? 4) İbn Kesîr sonrası tefsirlerde bu konu nasıl tartışılmıştır ve Zülkarneyn'in kimliği konusunda ne düşünülmektedir? 5) Kehf suresi içinde Zülkarneyn'in kimliğini belirlememiz konusunda ne tür bilgiler bulunmaktadır? Mesela Ye'cûc-Me'cûc ve set yapımı bize bu konuda nasıl yardımcı olabilir? 6) Bu konuda çağdaş tefsirlerin klasik dönemdekilerden farkı nedir; modern dönemde Kur'ân kıssaları konusunda gündemi meşgul eden tartışmanın merkezinde ne vardır; bu durum Zülkarneyn kıssası yorumlarını etkilemiş midir? Tezimiz tüm bu sorunlar üzerinde yoğunlaşmakta ve cevaplar aramaktadır. Çalışmamız belli başlı klasik ve çağdaş Kur'ân tefsirlerine, ve kıssa ile ilgili; hadislere, İslâm târihçilerinin rivâyetlerine, yapılmış akedemik çalışmalara ve arkeolojik bulgulara dayanılarak, yazılmıştır. ANAHTAR KELİMELER: Bâbil, Darius, demir ve bakır, Demirkapı, Derbent, efsâne, iki boynuzlu, Makedonyalı İskender, İskender Efsânesi, İskender-i Evvel, İskitler, Kafkaslar, Kıssa, Kimmerler, Koreş, Nakş-ı Rüstem, Set, Silindir Ferman, Ye'cûc ve Me'cûc, Zülkarneyn