Akut pankreatit tanısıyla takip edilen hastalarda, kontrastlı bilgisayar tomografi haritaları üzerinden pankreas doku analizi yapılarak hastalığın şiddeti ve klinik seyri öngörülebilir mi?
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, İstanbul Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AHMET YASİN KARKAŞ
Danışman: Mehmet Semih Çakır
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:GİRİŞ VE AMAÇ: Klinik olarak şiddetli seyredebilecek akut pankreatitin erken teşhisi, hastaların triyajı ve tedavisi için kritik öneme sahiptir. Bu tez çalışmasının amacı, başvuru anında elde olunan kontrastlı BT görüntü haritalarının, laboratuvar bilgisi ve uygun klinik skorlama sistemleri ile korele edilerek radyomik öngörü analizine tabi tutulmasıdır. Elde edilen korelasyon sonuçları ile kontrastlı tomografide pankreas ve peripankreatik alan doku analizi üzerinden AP şiddetini ve ilerleyen dönemdeki klinik seyri öngörülebilir mi sorusuna yanıt aramaktır. MATERYAL VE METOD: Bu çalışma, 2012-2023 yılları arasında İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi Hastanesi'nde akut pankreatit tanısı almış hastalar retrospektif taranarak dahil edilme kriterlerini karşılamayan hastalar çıkarıldıktan sonra 287 hastanın portal-venöz faz kontrastlı BT görüntüleri üzerinden gerçekleştirilmiştir. Hastalar 2012 yılında revize edilmiş Atlanta sınıflandırması kullanılarak hafif AP ve orta-şiddetli AP hastaları olmak üzere 2 gruba ayrıldı. Ayrıca hastaların Ranson skoru, Glaskow-İmrie skorları da hesaplandı. Doku analizi iki radyolog tarafından 'LİFEx' yazılımı üzerinden yapıldı. Çalışmada en yararlı özelliklerin seçiminde LASSO (least absolute shrinkage and selection operator) regresyon yöntemi kullanıldı. Makine öğrenmesi tabanlı modellerle radyomik ve klinik skorlamaların şiddeti tahmine etme potansiyeli performans metrikleri ile değerlendirildi. Veriler, %70'i eğitim seti ve %30'u test seti olmak üzere rastgele ayırıldı. Hiperparametre optimizasyonu için 10 kat çapraz validasyon yöntemi, performans ölçümü için bağımsız test seti kullanıldı. BULGULAR: Her bir hastadan pankreas ve peripankreatik bulgulardan ayrı ayrı elde edilen 117 radyomik özellikten toplam 334 radyomik özellik tek değişkenli analiz ile araştırıldığında 95 özellik eğitim setinde, 69 özellik test setinde yüksek derecede istatistiksel anlamlılık göstermiştir (p<0,001). LASSO yöntemi ile 12 radyomik özellik seçilerek makine öğrenmesi modellerine dahil edilmiştir. Atlanta AP tipi, 0,839 AUC değerine ulaşarak en yüksek performans gösteren skorlama olarak saptanmıştır. Radyomik modellerin AUC değerleri LR, RF, SVM, YSA ve kNN algoritmaları için eğitim grubunda 0,825, 0,876, 0,791, 0,826, 0,653; test grubunda ise sırasıyla 0,746, 0,747, 0,777, 0,767 ve 0,677 olarak hesaplanmıştır. Başvuru Ranson, 48. Saat Ranson, Kümülatif Ranson ve Glaskow-İmre skorlamalarında ise AUC değerleri sırasıyla 0,570, 0,575, 0,617, 0,606 olarak saptanmıştır. SONUÇ: Portovenöz faz kontrastlı BT ile pankreas ve peripankreatik değişikliklerden elde edilen radyomik model AP şiddetinin erken tahmininde klinik skorlamalara kıyasla iyi performans göstermiştir. Anahtar sözcükler: Radyomik, akut pankreatit (AP), kontrastlı bilgisayarlı tomografi (kontrastlı BT), makine öğrenimi, Ranson, Glaskow-İmrie, şiddet