Gruplar arası süreçlerde ahlakın rolü: Grup ilişkileri ve davranışları bakımından incelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ZEYNEP ECEM PİYALE
Danışman: SEVİM CESUR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Farklı ahlaki bağlamların kabul etme temelli ve katlanma temelli tolerans anlayışına ve gruplar arası tehdit ile olan ilişkisine odaklanan bu tez çalışması iki aşamadan oluşmaktadır. İlk aşamada Hjerm ve diğerlerinin (2020) kabul etme temelli olarak kavramsallaştırdığı modern tolerans ölçeğinin Türkçe versiyonunun ve araştırmacı tarafından adapte edilen grup spesifik halinin geçerliliğinin ve güvenirliğinin incelenmesi ve katlanma temelli tolerans anlayışına dayanan bir tolerans ölçeği geliştirilmesi ve psikometrik özelliklerinin analiz edilmesi amaçlanmıştır. Belirtilen ölçekler Çalışma 1'de (N= 266) açımlayıcı, Çalışma 2a'da (N= 286) ise doğrulayıcı faktör analizine tabi tutulmuştur. Sonuçlar, Hjerm ve diğerlerinin (2020) modern tolerans ölçeğinin grup spesifik olarak daha iyi uyum sağladığını göstermiştir. Analizler, grup spesifik modern tolerans ölçeğinin özgün ölçeğe benzer şekilde üç faktörlü yapıya dağıldığını göstermektedir. Katlanma temelli tolerans ölçeği ise yedi maddeli ve iki faktörlü yapısı ile gerekli uyum değerlerini sağlamaktadır. Ayrıca ölçeklerin geçerlik kontrolü için sosyal mesafe, göçmenlik karşıtı tutumlar, gruplar arası tehdit, gruplar arası kaygı, dış grup tutumları, yaklaşma ve kaçınma eğilimleri, cinsiyetçilik, eşcinsellikle ilgili tutumlar ve refah devletine destek gibi faktörlerle ilişkisi incelenmiştir. Sonuçlar, hoşgörü arttıkça sosyal mesafe, yabancı karşıtı tutumlar, gruplar arası tehdit ve kaygı ile kaçınmanın azaldığını, pozitif dış grup tutumlarının ve Suriyelilere yönelik davranışsal yaklaşma eğilimlerinin arttığını göstermiştir. Geçerlik çalışmaları da modern tolerans ölçeğinin grup spesifik halinin daha uygun olduğunu göstermektedir. Çalışma 2b olarak geçerlik çalışması yapılan tolerans ölçümleri ile farklı ahlaki temellerin ilişkisi incelenmiş ve bu ilişkide de gruplar arası tehdit türlerinin aracı rolüne bakılmıştır. Analizler katlanma temelli ve kabul etme temelli toleransın benzer ahlaki temellerle ilişkili olduğunu, bağlayıcı temellerin toleransı azaltırken, bireyselleştirici temellerin toleransı arttırdığını göstermiştir. Modern toleransta güvenlik ve sembolik tehdidin, katlanma temelli toleransta ise sadece sembolik tehdidin toleransı zayıflatmada aracı etkisi görülmüştür. Çalışma 3'te (N= 469), farklı ahlaki bağlamlar ve gruplar arası tolerans arasındaki ilişkisel veriler deneysel desende test edilmek istenmiş ve farklı ahlaki bağlamların manipülasyonunun farklı tolerans kavramları ve tehdit üzerinde bir farklılığa yol açıp açmayacağı incelenmiştir. Sonuçlar modern tolerans kavramında bakım verme ve otorite temelinde toleransın yüksek olduğunu, sadakat temelinde de tolerans seviyelerinin düştüğünü göstermektedir. Katlanma temelli toleransta da bakım verme ve sadakat temelinin benzer etkisi gözlenebilmektedir. Deneysel çalışma sonuçları bakım verme temelinin tolerans için önemli olduğunu sadakat temelinin ise toleransı olumsuz yönde etkilediğini göstermektedir. Bu durumun iç gruba dair sadakate ilişkin olması ve tehdidin de etkilenmesi sebebiyle olduğu düşünülmektedir. Tez çalışması kapsamındaki diğer bulgular ve analiz sonuçları detaylı olarak sunulmuş ve tartışılmıştır.