Karadeniz Alabalığı (Salmo trutta labrax) Germ Hücrelerinin Kriyoprezervasyonu Üzerine Bir Çalışma
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Su Ürünleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Ege Güngör
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Aygül Ekici
Eş Danışman: Taiju Saito
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Günümüzde birçok Salmonid türü iklim değişikliği ve androprojenik etkiler nedeniyle yok olma tehlikesiyle karşı karşıyadır. Bu nedenle etkili bir koruma stratejisine ihtiyaç duyulmaktadır. Türlerin neslinin devamlılığının sağlanmasında gamet muhafazası birinci derecede önem arz etmektedir. Son 20 yıllık süreçte ise erken evre germ hücrelerinin (eGH) muhafazası yumurta ve sperm hücresine farklılaşabilmesi nedeni ile ön plana çıkmaktadır. Bu çalışmada, Karadeniz alabalığı (Salmo trutta labrax) eGH'lerinin izolasyonu ve uzun süreli muhafazası için türe özgü protokoller (izolasyon süresi, enzimatik ayırma solüsyonu, inkübasyon süresi, uygun kriyoprotektan ve kriyoprezervasyon yöntemi seçimi) oluşturulmuştur. Ayrıca, enzimatik olarak ayrılmış hücre ve tüm gonad dokusunun kriyoprezervasyonu sonrasında canlı hücre sayısı tespit edilmiştir. Yıl boyunca testis dokusunun histolojik kesitlerinden yapılan hücre sayımlarına göre, dokudaki spermatogonia konsantrasyonunun en yüksek olduğu dönemin Mayıs ve Haziran (%98.67 - %99.56) ayları arasında olduğu gösterilmiştir. Optimum enzimatik ayrıştırma solüsyonunu belirlemek için, testis dokuları (PBS veya L-15 ortamında %0,3-0,5 tripsin ve %0,1-0,3 kolajenaz) çeşitli tripsin ve kolajenaz kombinasyonları kullanılarak sindirime tabi tutulmuştur. Bulgularımız, %0,3 kolajenaz içeren L-15 ortamının en yüksek canlı hücre verimini (%90,9) sağladığını ortaya koymuştur. Çalışmada; enzimatik ayrışma için inkübasyon süresi değerlendirildiğinde, 120 dk'lık inkübasyon süresinin en yüksek canlı hücre yüzdesini (%91,65) verdiği görülmüştür. Daha sonra; DMSO, gliserol ve ticari kriyoprotektan CryoSOfree™ dahil olmak üzere altı farklı kriyoprotektan kullanarak enzimatik olarak ayrışmış hücreler; hem L-15 hem de PBS ortamlarında ve ayrıca tüm doku sadece CryoSOfree™ ortamında olmak üzere kriyoprezerve edilmiştir. Örneklerin -152°C'de iki yıl boyunca prezervasyonundan sonra, L-15 + Gliserol içinde kriyoprezerve edilen enzimatik olarak ayrıştırılmış hücreler grubunun %93,3 ile en yüksek canlılığı verdiği gösterilmiştir. Bu arada çözüldükten sonra, tüm doku grubunun 33.210.000 adet hücre / mL en fazla hücre sayısı ihtiva ettiği görülmüştür. Tüm doku kriyoprezervasyon grubunun; hem canlılık (%91,11) hem de elde edilen hücre sayısı (33.210.000 adet hücre / mL) dikkate alındığında, toplam 30.257.631 adet /mL canlı hücre sağlayarak diğerlerinden daha iyi bir performans gösterdiği belirlenmiştir. Sonuç olarak; bu çalışma, Karadeniz alabalığı (Salmo trutta labrax) eGH'lerinin kriyoprezervasyonu için etkin protokoller geliştirilmiş ve bu protokollerin uygulanabilirliği gösterilmiştir. Türün üreme biyolojisi ve genetik çeşitliliğinin korunmasına yönelik olarak erken evre germ hücrelerinin (eGH) izolasyonu, enzimatik ayrıştırma ve kriyoprezervasyonu için en uygun koşullar belirlenmiştir. Elde edilen sonuçlar, türlerin devamlılığını sağlamak ve nesli tükenmekte olan türlerin korunmasına katkı sağlamak için gamet muhafazasının kritik önemini vurgulamaktadır. Bu bağlamda, geliştirilen protokoller, hem biyoteknolojik uygulamalar için bir temel oluşturmakta hem de balık yetiştiriciliği ve doğal stok yönetimi için önemli bir kaynak sunmaktadır. Bu çalışmanın bulguları, gelecekteki araştırmalara yol gösterici olmanın yanı sıra, benzer yaklaşımların diğer balık türlerine uygulanabilirliğini de ortaya koymaktadır.