NEIL J.SMELSER’IN SOSYOLOJİK ANLAYIŞI VE EKONOMİ SOSYOLOJİSİNDEKİ YERİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Sosyoloji Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Ceyhun Kaan Karakaş
Danışman: Ayşen Şatıroğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Neil Joseph Smelser (1939-2017) hakkında, ağırlıklı olarak betimleyici analizle gerçekleştirilen bu monografik çalışmada birbirinden bağımsız olmamakla birlikte üç farklı konu araştırılmıştır. Bunlardan ilki, Smelser'ın yaşam öyküsü üzerinden, kişisel deneyimleri ile sosyolojik perspektifi arasındaki ilişkiyi ortaya çıkarmaktır. İkincisi Smelser'ın sosyolojisinde ön plana çıkan konu, kavram ve eserleri aktararak kendisinin sosyolojik anlayışına dair temel özellikleri ve çalışma alanlarının tespit edilmesidir. Son olarak ise Smelser'ın özel olarak ekonomi sosyolojisi alanına sunduğu katkı, eserlerinin ekonomi sosyolojisi tarihindeki yeri ve alanda yarattığı tartışmalar göz önünde bulundurulacak şekilde değerlendirilmeye çalışılmıştır. Smelser'ın hem 20.yy Amerikan sosyolojisinde önemli bir aktör olmasına rağmen Türk sosyolojisinde yeterince bilinmemesi, hem de özellikle 1980 sonrası yeniden yükselen bir alan olan ekonomi sosyolojisine dair Türk sosyolojisindeki akademik çalışmaların azlığı, bu çalışmanın kaleme alınmasının sebeplerini oluşturmaktadır. Dolayısıyla çalışmamızın amacı birçok farklı disiplinle iç içe sayısız eser yayınlamış olan Smelser hakkında Türkçe bir tez kaleme alarak kendisinin fikirlerini yeniden gündeme getirmek ve ekonomi sosyolojisi alanındaki tartışmalar ve bu tartışmalara Smelser'ın verdiği katkılar hakkında genel bir birikim ve perspektif ortaya koyarak alanda yer alan bazı boşlukları doldurmak adına mütevazı bir katkı sunmaktır. Smelser'ın açık ve anlaşılır yazım stili, radikal fikir ve ideolojilere karşı mesafeli tavrı, inter-disipliner bilimsel yaklaşımı ve psikoloji alanına dair akademik ilgisi ile kişisel yaşam öyküsünün doğrudan ilişkili olduğu saptanmıştır. Smelser'ın akademik eserleri dikkate alındığında ise kendisinin kariyerinin erken dönemlerinde toplumsal yapı ve değişim ağırlıklı eserler kaleme aldığı, 1970'ler sonrasında psikoloji ve sosyoloji arasında inter-disipliner çalışmalara ilgisinin arttığı, 2000'lerde ise uluslararası terörizm hakkında çalışmalar gerçekleştirdiği tespit edilmiştir. Ekonomi sosyolojisinin ise akademik kariyeri süresince çalışmaya devam ettiği alanların başında geldiği görülmüştür. Smelser'ın ekonomi sosyolojisine verdiği katkının büyük oranda teorik ve itibari düzeyde kaldığı, Parsons'la kaleme aldıkları eser haricinde, alan içerisinde herhangi bir akıma doğrudan dâhil olmadığı ve çalışmalarında rasyonel seçim teorisi başta olmak üzere ekonomi disiplinindeki bazı varsayımları eleştirerek ekonomi sosyolojisinin imkân ve sınırlarını genişletmek amacı taşıdığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak Smelser'ın Türk sosyolojisinde tanınması ve tartışılması halinde yalnızca sosyoloji disiplininde değil, psikoloji ve ekonomi disiplinlerinde de ciddi katkılar sağlayabileceği saptanmıştır. Anahtar Kelimeler: ekonomi sosyolojisi, müphemlik, rasyonel seçim teorisi, yapısal farklılaşma, uluslararası terörizm, toplumsal yapı ve değişim