Yenikapı batıklarının korunmasında polietilen glikol ön emdirmesi-vakumlu dondurarak kurutma yönteminin değerlendirilmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2017

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: NAMIK KILIÇ

Danışman: Ufuk Kocabaş

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tez çalışmasında, Yenikapı batıklarının konservasyon çalışmalarının sürdürülebilmesi amacıyla, polietilen glikol ön-emdirmesi sonrasında gerçekleştirilen vakumlu dondurarak kurutma yönteminin, bozulma durumları bakımından farklı özellik ve yapıya sahip Yenikapı batıklarına ait suya doymuş ahşaplarda kullanımı konusu değerlendirilmiştir. Çalışma kapsamında farklı batıklara ait seçilen örnekler üzerinde korumanın bütün safhalarında, suya doymuş ahşap için olumlu ve olumsuz pek çok durum değerlendirilmiş olup, batıkların konservasyon çalışmalarında uygulanması gereken ideal koşulların belirlenmesi amaçlanmıştır. Söz konusu değerlendirme işlemi YK 1 ve YK 12 batıklarının konservasyon çalışmaları üzerinden yönetilmiştir. Ahşaplar üzerinde gerçekleştirilen FTIR analizleri, ahşabın polisakkarit bölümünün büyük oranda degradasyona uğradığını göstermiştir. YK 1 ve YK 12 ahşaplarında yaklaşık olarak 0,09 ve 0,21 g/cm3 yoğunluk değerleri elde edilmiştir. YK 22 ve YK 35 batıklarına ait servi ağacından elde edilen örneklerde ise ortalama 0,40 g/cm3 yoğunluk değerleri elde edilmiştir. Analiz çalışmaları YK 1 ve YK 12 ahşaplarına yüksek molekül ağırlıklı PEG emdirmenin uygun olduğunu göstermiştir. SEM ile ahşaplardan elde edilen görüntüler, kuruma sonrasında çekme ve çökme gibi problemlerin yaşanmaması için PEG'in hücre yapısında homojen bir şekilde dağılması gerektiğini göstermiştir. Emdirme sonrası ahşaplardaki PEG'in varlığı FTIR ile tespit edildikten sonra bir sonraki aşamaya geçilmiştir. Ahşap içerisindeki tüm PEG dondurularak katılaştırıldıktan sonra, PEG 2000 için belirlenmiş ideal sıcaklık ve basınç verilerine göre ahşapların vakumlu dondurarak kurutma çalışmaları gerçekleştirilmiştir. YK 1 batığına ait omurgadan alınan örnekler üzerinde gerçekleştirilen anti-çekme etkinliği (ASE) deneyi ile ahşapta radyal, teğet ve boyuna yönlerde oldukça yüksek çekme direncinin, PEG ön emdirmesi sonrası uygulanan vakumlu dondurarak kurutma yöntemi ile elde edilebileceği belirlenmiştir. ANAHTAR KELĠMELER: Yenikapı batıkları, suya doymuĢ ahĢap, polietilen glikol, vakumlu dondurarak kurutma, konservasyon, koruma.