Arabidopsis'te tuz stresi hafızası ile ilişkili epigenetikmekanizmalar


Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Fen Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: BURCU ARIKAN

Danışman: Neslihan Turgut Kara

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bitkilerde stres hafızası ile ilişkili çalışmalar son yıllarda oldukça artmaya başlamıştır. Herhangi bir çevresel stres faktörüne maruz kalan bitkilerin, bu durum tekrarlandığı zaman bunu hatırlayabildikleri, hatta bazı durumlarda bir sonraki nesile aktarabildikleri gösterilmiştir. Stres faktörlerinin daha kısa süreli ve düşük konsantrasyonlu uygulaması olarak tanımlanabilen priming uygulamasının da bitkilerde stres hafızası oluşumunu etkilediği bildirilmiştir. Priming uygulamasının strese daha hızlı ve güçlü bir cevap oluşumunu tetikleyerek bitkinin hayatta kalma şansını arttırdığı gösterilmiştir. Ancak, priming uygulamasının hangi moleküler yolakları etkilediği tam olarak aydınlatılamamıştır. Günümüzde hızla artan tuzluluk ve buna bağlı tarım arazisi kayıplarının artmasıyla strese dayanıklı bitkilerin geliştirilmesi, ilerleyen yıllarda tarımının sürdürülebilirliği ve gıda güvenliği için büyük önem taşımaktadır. Bu bağlamda yapılacak çalışmalar ile priming, stres hafızası ve bitkilerin strese adaptasyon mekanizmalarının aydınlatılması önemlidir. Yapılan tez çalışması ile Arabidopsis bitkilerine priming ve tuz stresi uygulaması yapılmıştır. 50 mM NaCl içeren besiyerinde 24 saat inkübe edilerek priming uygulaması yapılan Arabidopsis bitkilerinde morfolojik ve fizyolojik olarak bir değişim gözlemlenmemiştir. Daha sonra hafıza oluşumu ve iyileşme için 10 gün MS besiyerinde tutulan bitkilerden örnek alınarak aynı analizler tekrar edilmiştir. Yapılan tüm morfolojik ve fizyolojik analizler sonucunda sadece klorofil miktarında priming uygulaması yapılmış bitki grubunda anlamlı bir değişim görülmüştür. Tuz stresi uygulamasından sonra ise priming uygulaması yapılmış bitkilerin yapılmamış gruba kıyasla tuz stresinden çok daha az etkilendiği gözlemlenmiştir. Priming uygulaması bitkilerin stresten etkilenmesini önemli ölçüde azaltmıştır. Epigenetik mekanizmaların, stres cevabı ve hafıza oluşumunda yer aldığı yapılan çalışmalar ile gösterilmiştir. Özellikle histonlarda meydana gelen modifikasyonlar, stres cevabı genlerinin anlatımını etkilemekte ve stres toleransının düzenlenmesinde rol oynamaktadır. Bu modifikasyonlara ek olarak yapılan transkriptomik çalışmalar ile hangi metabolik yolakların aktive olduğu, hangi yolakların kapandığı analiz edilebilmekte ve gen anlatım profilleri ortaya konabilmektedir. Bu bağlamda, priming ve tuz stresi uygulamasından sonra RNA dizileme ve ChIP analizleri yapılarak stres cevabı ve hafıza üzerinde etkili epigenetik mekanizmalar ile ilişkili genler araştırılmıştır. RNA dizileme analizleri sonucunda her aşamada alınan örnek grupları birbiri ile karşılaştırılarak priming uygulaması ve stres sonucunda diğer gruplara göre öne çıkan metabolik yolaklar belirlenmiştir. Bu analizlerin sonuçlarına göre, alfa-linolenik asit metabolizması, diterpenoid biyogenezi ve bitki hormon sinyal iletimi yolakları stres cevabı ve priming uygulaması sonrasında en çok değişime uğrayan yolaklar olarak belirlenmiştir. Bu yolaklarda görevli ve anlatımlarının değiştiği belirlenen OPR3, AOC1, LOX3, MYC2, ERF2 ve IAA29 genleri ile ChIP GZ-PZR analizleri gerçekleştirilerek bu genlerdeki H3K27me3 ve H3K4me histon işaretlerindeki değişimler belirlenmiştir. Elde edilen sonuçların, stres hafızası üzerinde epigenetik mekanizmalarda yer alan genlerin belirlenmesinde aday genler ortaya koyarak ilerleyen çalışmalara öncülük edeceği ve moleküler mekanizmaların aydınlatılmasına yarar sağlayacağı düşünülmektedir.