Türkiye'de uygulanan toplu iş sözleşmesi yetki sistemi ve sistemin sendikalaşma üzerine etkisi: 1983-2009
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2012
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MURAT ÖZVERİ
Danışman: Sedat Murat
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Toplu iş sözleşmesi imzalayabilmek tüm sendikaların en önemli gördüğü faaliyetlerinin başında gelmektedir. Toplu iş sözleşme ehliyeti, kimlerin toplu iş sözleşmesinin tarafı olabileceğini belirlemektedir. Toplu iş sözleşmesi yetkisi ise toplu iş sözleşmesine taraf olabilecekler arasından kimin veya kimlerin somut bir toplu pazarlık biriminde toplu iş sözleşmesi yapabileceğini göstermektedir. Her iki kavram da sendikalar açısından yaşamsal önemdedir.Bu çalışmada, Türkiye'de 1983-2009 döneminde uygulanan toplu iş sözleşmesi yetki sisteminin sendikalaşmaya olan etkisi incelenmeye çalışılmıştır. 1983-2009 dönemi, büyük ölçüde 1960-1980 yılında uygulanan toplu iş sözleşmesi yetki pratiğiyle şekillendirilmiştir. Bu nedenle toplu iş sözleşmesi ehliyetinin ve yetkisinin kavramsal açıklaması yapılıp, yabancı ülkeler uygulaması özetlendikten sonra 1960-1980 döneminde uygulanan toplu iş sözleşmesi yetki sistemi ve sistemin sonraki döneme olan etkileri ele alınmıştır. 1980-1983 arası dönem, yeni yetki sisteminin hazırlık dönemi olarak incelenmiştir. 1983'ten 2009 yılı sonuna kadar geçen dönem, özellikle özel sektör ağırlıklı, kağıt, metal, petro kimya-lastik, tekstil sektörlerinde örgütlü toplam 8 sendikanın yetki tespiti istediği işyerleri baz alınarak incelenmiştir.Çalışmada incelenen dönemler, olabildiğince birinci elden kaynaklara dayalı olarak yansıtılmaya çalışılmıştır. İncelenen sektörlere ilişkin dönemin Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı verilerine ulaşılmıştır. Bu veriler, sendikalarda işyeri dosyaları ve mahkeme dosyaları incelenerek elde edilmiş olup sendika başkanlar kurulu, sendika çalışma raporlarıyla karşılaştırılarak yeni bir veri dosyası oluşturulmuştur. Toplam 8144 (sekiz bin yüz kırk dört) yetki tespit başvurusu incelenmiş, 24.000 (yirmi dört bin) üzerinde veri girişi yapılmıştır. Veriler, belgelendirmeye dayalı yetki belirleme süresinin, itiraz halinde çok uzadığını bu uzamanın ise sendikalaşmayı olumsuz etkilediğini göstermiştir.