Yazıtlar ışığında Anadolu'da Hermes Kültü


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: EMRE POYRAZ

Danışman: Hamdi Şahin

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Hermes, Hellen pantheonunda bulunan belki de en geniş tapınıma sahip tanrıdır. Bu çalışmada Hermes içerikli yazıtlar göz önünde tutularak tanrının Anadolu'daki yayılımı ve insanların Hermes'e hangi alanlarda, hangi epitetlerle taptığı incelenmiştir. Bu inceleme için ilk bölümde Hermes adının etimolojik çözümlemesi yapılmış ve tanrının ad kökeni hakkındaki teoriler incelenmiş ve Hermes'in Hellen hakimiyetinden önce Anadolu'da yaşamış olan Hint-Avrupa kökenli halklar nezdindeki öncülleri ve kökleri ortaya konulmuştur. İkinci bölümde ise hem diğer tanrıları hem de Hermes'i Hellen halkına ve bize anlatan antik edebi eserler olan ve sözlü geleneğin ürünleri olan Homeros Destanları ve Homerik Hymnos incelenmiştir. Çünkü Hellen edebiyatı önce sözlü, sonra yazılı olarak kendisini var ettiğinden bu eserler, yazıtlarda geçen epitetleri ve tanrıların hakimiyet alanlarını bize anlatan en eski kaynaklardır. Bu edebiyat incelemesi, Hermes'in Anadolu'da karşılaştığımız yazıtlardan daha başka epitetlerin varlığına da işaret etmektedir. Üçüncü bölümde ise bölgelere ve bölgelerdeki kentlere göre Hermes adının geçtiği yazıtlar kataloglanmış ve bu yazıtlarda geçen özel ifadeler ve belli başlı isimler incelenmiştir. Sonuç bölümünde ise söz konusu katalogda yer alan yazıtların detaylı yorumlaması yapılmış ve Hermes kültüne ait yazıtlar diğer arkeolojik verilerle kıyaslanmıştır.