Adil dünya inancı ve sezgisel ahlak: Mağdur ve suçlu bağlamında adaletsizlik
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2015
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BEYZA TEPE
Danışman: SEVİM CESUR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Adil Dünya İnancı Kuramını literatürde ilk kez ahlaki duygularla beraber ele almaya çalışan ve mağdur ve suçlu kavramını birlikte inceleyen bu çalışma temel olarak Adil Dünya İnancı Kuramının mağduru değersizleştirme iddiasını ele almıştır. Ahlaki duyguların, karar verme süreci içerisinde birincil rol oynadığı ve bu sürecin kültürel olarak değişim gösterdiğini öne süren Sosyal Sezgi Modeli üzerinden ilerlenmiştir. Araştırmanın birinci amacı, ahlaki duyguları Adil Dünya İnancı Kuramının mağdur ve suçlu değersizleştirme iddası üzerinde incelemektir. İkinci amacı ise Adil Dünya İnancı Kuramının sonuç odaklı bir kuram olduğu iddiasını, sonucu manipüle ederek incelemektir. Ötekini-kınama duyguları olan iğrenme ve kızgınlığı adaletsizlik kurgusu ile birleştirmek amaçlanmıştır. Bu sebeple, ensest ve ihanet temasının kullanıldığı iki ahlaki içerikli hikâye ile Adil Dünya İnancıyla karşılaştırmak için Correia ve arkadaşlarının (2002) kullandığı kaza hikayesi kullanılmıştır. Araştırmanın; hikâyenin içeriği ve sonucu olmak üzere toplam iki bağımsız değişkeni vardır ve bunun mağdur/suçlu değerlendirmelerine etkisini incelemektedir. Araştırmanın birincil beklentisi, içerikler vasıtasıyla harekete geçirilmesi planlanan duyguların mağdur/suçlu değerlendirmelerinde etkisini pozitif (suçlu için negatif) yönde görmektir. İkincil beklentisi ise içeriğin yarattığı etkinin, sonucun etkisinin önüne geçmesidir. Araştırma 203 üniversite öğrencisi ile gerçekleştirilmiştir. Sonuçlar, enseste tanık olan mağdurun en çok uzaklaşma gösterilmesine rağmen en pozitif değerlendirilen mağdur olduğunu göstermiştir. Fazla antipati gösterilen suçlun ensest ilişkiye giren ve kaza yapan olmuş, en çok uzaklaşma gösterilen suçlu ise ihanet eden ve ensest ilişkiye giren olmuştur. Hikayenin sonucunun iyi ve kötü sonla bitmesi en çok enseste tanık olan mağdurun pozitif değerlendirilmesinde etkili çıkmıştır. Ayrıca, enseste tanık olan mağdur hariç kötü son ile biten senaryolarda mağdur daha sempatik algılanmış ve uzaklaşma gösterilmemiştir. Bu bulgular, Adil Dünya İnancı Kuramının önermesine ters düşmektedir. Bu çalışmanın sonuçları, ahlaki duyguların mağdur değersizleştirme sürecinde etkili olabileceğini ve ileriye yönelik çalışılması gerektiğini öne sürmektedir. Anahtar Kelimeler : Adil dünya inancı, sosyal sezgi modeli, ahlaki duygular, ahlaki etikler, sonucun etkisi