Muhammed b. Korkmaz'ın Nesrül-Cümân min Fethi'r-Rahmân adlı eserinin tahkiki ve incelenmesi (Muhammed Sûresinden Tahrîm Sûresinin sonuna kadar)


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İlahiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Arapça

Öğrenci: YUSUFCAN ABDURRAHİMOĞLU

Danışman: ZİYAD RAVAŞDEH

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tez, Nâsırüddin Muhammed b. Korkmaz el- Aktemurî el-Hanefî'nin (ö. 882/1478) Nesrül Cümân min Fethi'r-Rahmân adlı eserinin Muhammed sûresi'nden Tahrîm sûresi'nin sonuna kadar olan bölümünün edisyon kiritiğini ve incelenmesini ele almaktadır. İbn Korkmaz, Memlükler döneminde (648-923/1250-1517) Kahire'de yaşamış, tefsir, kelâm, fıkıh, kıraart, belâgat, ilm-i hurûf, tıp ve eczacılık gibi birçok alanda eserler kaleme almış; döneminin önde gelen çok yönlü âlimlerinden biridir. Nesrü'l-Cüman, müellifin yirmi cilitlik geniş kapsamlı tefsiri Fethi'r-Rahman fî Tefsîri'l Kur'an adlı eserinin özetidir. Eser, belagat bilimine, özellikle de bedi' ilmine yoğunlaşmakta olup, baştan sona kadar secili bir üslup ile yazılmış edebi yönü güçlü bir tefsir olarak dikkat çekmektedir. Rivayet ve dirayet tefsirlerinin özelliklerini bir araya getiren bu eser, aynı zamanda işarî tefsir özelliğini de taşımaktadır. Ayrıca müellif, tefsirinde Kur'an ilimlerine kısaca değinmiş, fıkıh ve kelam konularını ise mezhepler arası ihtilaflara girmeden ele almıştır. Müfessir Nesrül Cüman da ayetleri konularına göre tasnif etmiş, tefsire başlamadan önce ayetlerin icaz yönüyle ilgili secili ifadelere yer vermekte ve her surenin tefsirini dua ile bitirmektedir. Tez üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, İbn Korkmaz'ın hayatı, hocaları, talebeleri, eserleri, bağlı olduğu fıkıh ve kelam ekolü, ona yöneltilen eleştiriler ve genel bir değerlendirme sunulmuştur. İkinci bölümde ise, eser kodikolojik açıdan incelenmiştır. Aynı zamanda, İbn Korkmaz'ın tefsir metodu incelenmiş, işarî yönü ile tefsirde kullandığı seci sanatı ele alınmıştır. Üçüncü bölümde, Muhammed Suresi'nden Tahrîm sûresi'nin sonuna kadar olan kısım, İstanbul Beyazıt Kütüphanesi'nde muhafaza edilen tek nüsha esas alınarak Edisyon Kritiği yapılmıştır. Tez, sonuçlar ve önerilerle tamamlanmıştır. Araştırmamız neticesinde elde edilen en önemli bulgu, eserin rivayet temelli bir tefisr olmamakla birlikte, Kur'an'ı Kur'an ve sünnet ile tefsir etme konusunda önemli bilgiler sunduğudur. Anahtar kelimeler: Tefsir, Seci, İşarî Tefsir, Muhammed b. Korkmaz, Nesrü'l- Cümân.