Anayasa Mahkemesi'ne Bireysel Başvuruda "Olağan Başvuru Yollarının Tüketilmesi" Kriteri ve İstisnaları


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Hukuk Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2019

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Mustafa Şimşek

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Gülay ARSLAN ÖNCÜ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Temel hak ve hürriyetlerin daha etkili korunması amacıyla bireysel başvuru mekanizması oluşturulmuştur. Hukuk sistemimiz, ulusal ve uluslararası bireysel başvuru olmak üzere iki tür bireysel başvuru mekanizmasını içermektedir. Ulusal bireysel başvuru Anayasa Mahkemesi'ne yapılmakta iken, uluslararası bireysel başvuru Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne yapılmaktadır. Kamu gücü tasarrufu sonucu temel hak ve hürriyetlerinin ihlal edildiğini iddia eden bireyler, olağan başvuru yollarında bu mağduriyetlerini tazmin edemedikleri inancında iseler, bireysel başvuruda bulunabileceklerdir. Ancak, bireysel başvuruda bulunmak için bir takım usuli şartlar getirilmiştir. "Olağan başvuru yollarının tüketilmesi" kriteri de bunlardan bir tanesidir. Buna göre, bireysel başvuruda bulunmadan önce, mağduriyeti giderebilecek etkili ve erişilebilir başvuru yolları tüketilmek zorundadır. Bu şart sağlanmadan yapılan başvurular kabul edilmeyecektir. Yargı düzenimizdeki çeşitlilik dolayısıyla, mağduriyetin türüne göre tüketilmesi gereken başvuru yolları farklılık sergilemektedir. Bundan dolayı her yargı kolu bakımından bu kriter ayrı ayrı ele alınmalıdır. İdari başvuru yollarının göz ardı edilmemiş olması da dikkat çekicidir. Mağduriyeti tazmin etme şansı bulunan idari başvuru yolları ve kanun gereği zorunlu tutulan idari başvuru yolları tüketilmelidir. Nitekim, temel hak ve hürriyetleri korumak öncelikle idari makamların görev ve sorumluluğudur. Her durumda bu kriterin uygulanması mümkün olmamaktadır. Buna bağlı olarak kriter, katı bir anlayıştan ziyade esnek bir yaklaşımla ele alınarak, çeşitli istisnalar belirlenmiştir. Bunun bir sonucu olarak, belirli bazı durumlarda, olağan başvuru yollarının tüketilmesi beklenmemektedir. Nitekim, bu durumlarda, başvuru yollarının tüketilmesini beklemek mağduriyeti gidermekten öte, mağduriyeti artırıcı bir etki oluşturacaktır. Gerek AYM, gerekse AİHM içtihatlarında ortak anlayışın hakim olduğunu söylemek mümkündür. AYM kararları, AİHM kararlarına atıf yapılmak suretiyle, aynı eksen etrafında oluşturulmaktadır. Dolayısıyla, her iki mahkeme bakımından da, olağan başvuru yollarının tüketilmesi kriterine getirilen istisnalar aynı mantık etrafında şekillenmektedir.