Kültürün yeniden üretiminde yapay zekanın ve algoritmaların rolü: YouTube öneri sistemi örneği
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İletişim Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HAKAN KÜRKÇÜOĞLU
Danışman: Nilüfer Timisi Nalçaoğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Yeni medya ortamında, içeriklerin popülerleşmesi ve geniş kitlelere yayılmasında yapay zekanın ve algoritmaların etkisi yadsınamaz düzeydedir. Ancak hem yapay zekanın hem de yapay zeka teknolojisindeki gelişmelerle beraber hayatımıza iyice yerleşmiş olan algoritmaların çalışma prensiplerine dair bazı temel problemler vardır. Bunlardan en önemlisi algoritmaların matematiksel işlemin kesinliğine dayanan bir biçimde, zaman zaman insan faktörünü devre dışı bırakarak, kültürel alan üzerinde belirleyici bir aktör olması ve çoğunlukla kar ve verimlilik maksimizasyonuna odaklanarak işlev göstermesidir. Böyle bir medya ortamında, kültürel ürünler, özgün ve yaratıcı olmasından hatta izleyici tarafından beğenilip beğenilmemesinden ziyade algoritmaların kodlanış biçimine bağlı olarak ortaya çıkmaktadır. Bu çalışmada, yapay zekanın ve algoritmaların kültürel ürünlerin yapısını ve üretim aşamalarını nasıl etkilediği incelenmiştir. İlk iki bölümde; dijital kültür, yapay zeka ve "algoritmik kültür" üzerinde ortaya çıkan kavram ve tartışmalara odaklanılmıştır. Daha sonraki bölümlerde; çalışmanın perspektifini genişletebilmek adına, araştırmanın örnek konusu olarak günümüzün en önemli algoritma modellerinden biri olan YouTube öneri sistemi seçilmiş ve bu örnek özelinde kültürel üretimin nasıl şekillendiği incelenmiştir. Dolayısıyla üçüncü bölümde bir dijital platform olarak YouTube, öneri sistemi merkezde olmak üzere, politik-ekonomi perspektifiyle incelenmiştir. Dördüncü bölümde ise YouTube içerik üreticileriyle yapılan görüşmeler ışığında, algoritma ve öneri sisteminin kültürel içerikler ve bu içerikleri üreten yaratıcılar üzerinde ne gibi etkileri olduğu araştırılmıştır. Tüm bu literatür ve saha araştırmasının sonucu olarak, algoritmanın içerik, üslup ve biçim gibi konularda son derece belirleyici bir rol oynadığı; üreticilerin isteyerek ya da istemeyerek algoritma hakkında bilgi, farkındalık ve sezgi sahibi olduğu; üreticilerle algoritma arasında çeşitli müzakere süreçlerinin geliştiği; özellikle küçük ve orta ölçekli YouTube kanalları ile algoritma arasında katı bir işveren-çalışan hiyerarşisinin ortaya çıkabildiği; geleneksel medyadaki editoryal süreçlerin artık çoğunlukla algoritma marifetiyle gerçekleştiği; algoritmanın çalışma biçiminden kaynaklı olarak üreticiler arasında görünürlük açısından adaletsizliklerin ortaya çıkabildiği gibi sonuçlara ulaşılmıştır.