Sosyal politika oluşturmada referans gösterge olarak bölgesel gelişmişlik endeksleri: Temsil gücü sorunları ve alternatif endeks önerileri

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2011

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MURAT ÇİFTÇİ

Danışman: Sedat Murat

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Sosyal politika, gelişme ekonomisi ve bölgesel iktisat disiplinlerinin ilgi alanları, günümüzde pek çok konuda kesişmektedir. Kesişen konulardan birisi de bölgesel gelişmişlik tespitinde yaygın olarak kullanılan bölgesel gelişmişlik endeksleridir. Bölgesel gelişmişlik endeksleri, özellikle son yıllarda ciddi popülarite kazanmıştır. Dolayısıyla da üç disiplinin kesiştiği önemli bir çalışma konusu haline dönüşmüştür.Bölgesel gelişmişlik endekslerinin bir fikir olarak doğması, 2. dünya savaşı yıllarına kadar gitmektedir. Ancak yaygınlık kazanması, 1970'lerden itibaren gerçekleşmiştir. Özellikle Amartya Sen'in gelişmişlik için parasal değer olarak gelirin yetersizliği konusundaki eleştirileri ile yapabilirlik kavramını geliştirmesinin katkısı büyük olmuştur. Sen'in eleştiri ve önerileri zamanla popülaritenin de ötesine geçerek ulusal ve uluslarüstü kuruluşlar nezdinde genel kabule dönüşmüştür. Bu çerçevede Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) nezdinde 1990 yılından itibaren her yıl düzenli olarak İnsani Gelişmişlik Raporu yayınlanmaya başlanmıştır. Söz konusu raporlarda ülkeler için insani gelişmişlik endeksleri hesaplanmaktadır. Küresel raporun yanı sıra ülkeler için de düzensiz aralıklarla yüzlerce ülke raporu hazırlanmıştır. Ülke raporlarında, vilayetler düzeyine kadar endeksleme çalışmaları gerçekleştirilmektedir. Ülkemizde ise bu konudaki resmi çalışmalar, DPT tarafından başlatılmıştır. 1970'lerde başlayan çalışmalar, il ve ilçe düzeylerinde bölgesel gelişmişlik mukayeselerinin yapıldığı sosyo-ekonomik gelişmişlik endeksi ?SEGE? çalışmaları olarak güncellenmiştir. Sosyo-ekonomik gelişmişlik endeksleri, kalkınmada öncelikli bölgelerin tespitinde de referans gösterge olarak kullanılmaktadır.Bu çalışmada, bölgesel gelişmişlik mukayeselerinde kullanılan iki endeksin teorik ve istatistiksel sorunlarına odaklanılarak, alternatif endeks tasarımları gerçekleştirilmiştir. Alternatif endeks tasarımlarında faktör analizi kullanılmıştır. Gruplamada ise %20'lik dilimleme tercih edilmiştir. Elde edilen alternatif endeks sonuçlarıyla mevcut endeksler arasında ciddi farklılıkların olduğu tespit edilmiştir.