Ebu'l-Alâ el-Maarrî ve Arap dili ve belâgatındaki yeri

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İlahiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MUHAMMED YASİR İNCE

Danışman: HATİCE ARSLAN SÖZÜDOĞRU

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Ebu'l-Alâ el-Maarrî Abbasi dönemi Arap edebiyatının önde gelen şahsiyetlerinden biridir. Bir şair olmasının yanında aynı zamanda dilci ve düşünürdür. Dile dair şevahid ilminde geniş bir bilgisi vardır. Ayrıca seyahat ettiği yerlerde felsefi kültürünü ilerletmiştir. Maarrî'yi İslam dünyasında tartıştıran ve gündemde tutan yönü ise dönemin koşulları içerisinde felsefi sorgulamaları Arap şiirine bir mazmun olarak getirmesiydi. Bireysel yaşantısıyla, zühdüyle ilgi çekici bir simadır. Hayal gücünün göstergesi olan Risâletu'l-gufrân adlı eseriyle ölümden sonraki hayatı tasvir etmiş ve güçlü bir edebi kişiliğe sahip olduğunu göstermiştir. Öte yandan Maarrî Lüzûmiyyât adlı eseriyle metafizik konulardaki sorgulamaları; ölüm arzusu, kadın ve nesilden uzak durulması, sultanlar ve mezhep önderlerinin eleştirilmesi gibi hususlara değinmiştir. Özellikle siyasi eleştirileri nedeniyle modern dönemdeki kurumların ilk örneklerinin Maarrî'nin şiirlerinde bulunduğu fikri hasıl olmuştur. Bu yönleriyle tanınan Maarri'nin dilci yönü düşünür yönünün gölgesinde kalmıştır. Bu tezde düşünce dünyasıyla beraber dilci yönü de vurgulanmaya çalışılmıştır. Maarrî'nin genel olarak rivayete dayalı bir lügavi anlayış sahibi olduğu, dolayısıyla Kûfe ekolüne yakınlığı anlatılmış; ancak diğer dil ekollerinden de yararlandığı belirtilmiştir.