Kur'an'ın hitabi oluşunun üslup özellikleri açısından değerlendirilmesi –M. İzzet Derveze (V. 1984) örneği-

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İlahiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2019

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: FIRGAT IŞIK

Danışman: Yaşar Düzenli

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Kur'an, Allah Teala'nın 610-632 yılları arasında kulu Muhammed (s.a.s.) rehberliğinde, doğrudan muhatapları olan Mekke toplumu ile onların ilişkili oldukları diğer toplumlara, onlar üzerinden de tüm insanlara yönelttiği hitabıdır. Bu hitap, Arap yarımadasında, Araplar'ın dili ile inmiştir. Ayrıca yaklaşık yirmi üç yıllık bir süreçte bireysel ve toplumsal gerçekleri, ihtiyaçları ve değişimleri dikkate alan bir yaklaşımla, mesajın hedefi doğrultusunda çeşitlenen, söze hayat katan üslup özelliklerine sahiptir. Bu üslup çeşitleri, muhatap toplumun kullandığı dilin özelliklerini taşımakla birlikte, kendine mahsus özgün bir karaktere sahiptir. Kur'an'ın peyderpey nüzulünden hareketle, vahiy dönemini bir oluş ve oluşturma süreci olarak değerlendiren ve bu bakış açısıyla et-Tefsiru'l-Hadis isimli tefsirini kaleme alan M. İzzet Derveze (v. 1984), sosyal ve siyasal açıdan sancılı bir dönemin çocuğudur. Aktivist ve tarihçi kimliği ile birçok oluşumun içerisinde yer alan ve dönemine şahitlik eden Derveze, bir hitap olarak Kur'an'ın etkileyen ve dönüştürebilen seslenişinde yer alan üslup özelliklerinin neler olduğuna dikkat çeken, yakın dönem müfessirlerindendir. Bu çalışmada, Kur'an'ın özellikle belli kavramları ve konuları ele alışında, dönemsel etkiler ve varılmak istenen hedefler doğrultusunda hitabının yönünü, üslubunu değiştirdiği ve canlı bir diyalog olma özelliği gösterdiği sonucuna ulaşılmıştır. Örnek çalışma alanı olarak seçilen M. İzzet Derveze (v. 1984)'nin de tefsirinde bu yaklaşımı benimseyen bir usül takip ettiği gözlemlenmiştir.