Panoramik Grafilerde X Işınına Bağlı Hücre Çekirdeği ve DNA Hasarının İncelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Diş Hekimliği Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Hülya Çakır Karabaş
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): İlknur ÖZCAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:X ışınları, hem gen mutasyonlarına hem de kromozomal aberasyonlara sebep olabilen potansiyel mutajenik ajanlardan biridir. DNA hasarının çeşitli hastalıkların etyolojisinde, kanserde, infertilitede ve yaşlanmada etkili bir rolünün olduğu düşünülmektedir. Kanserlerin büyük bir kısmı onarılamamış DNA hasarlarından kaynaklanmaktadır. Panoramik radyografi hastalıkların teşhisinde önemli bir araç olup dental uygulamalarda sıkça kullanılmaktadır. Bu çalışmada, panoramik radyografi çekilen hastaların hücre çekirdeğinde ve DNA yapısında meydana gelebilecek hasarı görmek amacıyla mikronükleus testi ve Comet Assay yöntemi uygulanmıştır. Çalışmamızda, dental tanı nedeniyle panoramik radyografi alınması gereken 30 gönüllü hastanın yanak mukozalarından radyografi alınmadan hemen önce ve alındıktan 2 hafta sonra sürüntüler alınmıştır. Panoramik radyografi öncesi ve sonrası alınan birer sürüntü örneğinin 1000 hücre çekirdeğindeki değişiklikler (piknozis, karyolizis, karyoreksis, mikronükleus ve binükleus) ışık mikroskobunda sayılarak kaydedilmiştir. Ayrıca, diğer sürüntü örneklerinin yüzer adet hücresi ise Comet Assay yöntemi ile analiz edilerek "Comet Score" isimli bilgisayar programında değerlendirilmiştir. DNA hasar düzeyini gösteren comet parametrelerinden kuyruk uzunluğu ve kuyruktaki DNA yüzdesi her iki grupta incelenerek karşılaştırılmıştır. Çalışmamızda, X ışını maruziyeti öncesi ve sonrası kuyruktaki DNA yüzdesi ve kuyruk uzunluğu sonuçları istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0,001). Benzer şekilde, X ışını maruziyeti sonrası yanak mukoza hücrelerinde görülen mikronükleus sıklığındaki artış anlamlı (p<0,001) bulunmuştur. Sitotoksisiteye ilişkin diğer hücre çekirdeği değişimlerinden karyoreksis ve karyoliziste istatistiksel olarak anlamlı bir artış gözlenmiş; ancak, piknozis artışı istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. Sonuç olarak, dental teşhis ve tedaviler esnasında alınan panoramik radyografiler oral mukoza hücrelerinde sitotoksisiteye ve DNA hasarına da sebep olmaktadır. Bu sebeple panoramik radyografi gerektiğinde ve uygun dozda alınmalıdır.