Üniversite Öğrencilerinde Çoklu Medya Görevi Yürütme ile İlişkili Faktörler
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ASİYE TAŞCI
Danışman: Simge Şişman Bal
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Çoklu Medya Görevi (ÇMG) en az biri medya aktivitesi olmak üzere birden fazla görevin eş zamanlı veya geçişler yapılarak yürütülmesi olarak tanımlanmaktadır (Lang ve Chrzan, 2015). Bu çalışmanın temel amacı, Türkiye üniversite öğrencisi örnekleminde ÇMG yürütme açısından genel bir profilin oluşturulmasıdır. Bu amaç doğrultusunda öğrencilerin ÇMG yürütme düzeyleri, cinsiyet, medya cihazı sahipliği, akademik performansı, ÇMG motivasyonları ve ÇMG yürütmeye ilişkin duygu ve davranışların yanı sıra çeşitli klinik ve kişilik özellikleri incelenmiştir. Böylece üniversite öğrencilerinde ÇMG yürütme ile ilişkili faktörlerin neler olduğu saptanmaya çalışılmıştır. Araştırma iki farklı örneklemden oluşan Çalışma 1 ve Çalışma 2 olmak üzere iki ayrı çalışma şeklinde oluşturulmuştur. Çalışma 1'de ÇMG yürütme düzeyine göre düşük ve yüksek olarak ayrılan katılımcı grupları ÇMG yürütme ile cinsiyet, medya cihazı sahipliği, akademik performans, ÇMG yürütmeye dair duygu ve davranışlar açısından karşılaştırılması ile incelenirken; Çalışma 2'de ÇMG yürütme ile klinik özelliklerden depresyon, anksiyete, stres, dikkat eksikliği ve hiperaktivite, internet ve sosyal medya bağımlılığı; kişilik özelliklerinden dürtüsellik, öz kontrol, zihin gezinmesi ve beş faktörlü kişilik özelliği arasındaki ilişki incelenmiştir. Çalışma 1'e 18-30 yaş aralığındaki (Ort.= 21.84±2.13 yaş) 504 üniversite öğrencisi (388 K, 116 E) katılmıştır. Katılımcıların ÇMG puanlarını belirleyebilmek amacıyla Ophir ve arkadaşları (2009) tarafından oluşturulan Çoklu Medya Görevi Envanteri (ÇMGE) esas alınmıştır. Tez kapsamında ÇMGE, Türkçeye çevrildikten sonra güncel medya türlerinin yanı sıra medya dışı aktivitelerin de eklenmesi ile uyarlanmıştır. Envanterde, bireyin haftada medya ve medya dışı aktivitelerini ne kadar süre yaptığının yanı sıra bu tüketim zamanında yürüttüğü aktiviteler ile aynı anda ne sıklıkta meşgul olduğu hesaplanmaktadır. ÇMGE'den alınan yanıtlar ise Ophir ve arkadaşlarının (2009) oluşturduğu Çoklu Medya Görevi İndeksi (ÇMGİ) doğrultusunda puanlanmıştır. Katılımcıların ÇMG yürütme düzeylerine göre çeşitli faktörler (depresyon, anksiyete ve stres; cinsiyet, medya sahipliği, akademik performans, çoklu medya kullanımına dair motivasyonlar ve davranışlar gibi) açısından gruplar arası karşılaştırılabilmesi amacıyla, katılımcılar ÇMGİ puan dağılımının alt üst çeyreğinde bulunma durumlarına göre iki gruba ayrılmıştır. Gruplandırma sonucunda, katılımcıların 126'sı (82 kadın, 44 erkek) tüm katılımcıların puanlarına kıyasla alt çeyrekte bulunan puanlara sahip oldukları için düşük düzeyde çoklu medya görevi (DÇMG) yürüten, 126'sı (99 kadın, 27 erkek) ise tüm katılımcıların puanlarına kıyasla üst çeyrekte bulunan puanlara sahip oldukları için yüksek düzeyde çoklu medya görevi (YÇMG) yürüten olarak sınıflandırılmıştır. Veri toplamak amacıyla, Çalışma 1'de ÇMGE'ye ek olarak Katılımcı Bilgi Formu, Depresyon, Anksiyete, Stres Ölçeği-21- Kısa Form (DASÖ-21) ve Medya Kullanım Anketi kullanılmıştır. Çalışma 1'e katılan öğrencilerin 268'i (184 K, 50 E), Çalışma 2'ye de katılmayı kabul etmiş olup bu katılımcılar 20-30 yaş aralığındadır (Ort.= 21.88±1.99 yaş). Çalışma 2'de Çalışma 1'e ek olarak katılımcıların klinik ve kişilik özelliklerini değerlendirmek için Beck Depresyon Envanteri (BDE), Erişkin Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Kendi Bildirim Ölçeği (ASRS-v1.1), Barratt Dürtüsellik Ölçeği-11 (BDÖ-11), Türkçe Büyük Beşli Kişilik Envanteri (TBBKE), Zihin Gezinmesi Ölçeği (ZGÖ), Zihnin İstemli Gezinmesi Ölçeği (ZİGÖ), Zihnin İstemsiz Gezinmesi Ölçeği (ZİZGÖ), Kısa Öz-Kontrol Ölçeği (KÖKÖ), Young İnternet Bağımlılığı Testi Kısa Formu (YİBT-KF) ve Bergen Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği (BSMBÖ) kullanılmıştır. Çalışmada ÇMGE ile tüm anket ve ölçeklerden alınan puanlar arasındaki ilişki, normallik varsayımının karşılandığı veriler için Pearson korelasyon analizi, karşılanmadığı veriler için ise Spearman korelasyon analizi kullanılarak incelenmiştir. Ayrıca gruplar arası karşılaştırmalar için veriler normal dağılım varsayımını karşılıyorsa Bağımsız Örneklemler T-Testi; veriler normal dağılım varsayımını karşılamıyorsa Mann-Whitney U testi kullanılmıştır. Araştırma bulgularına göre, ÇMG yürütme düzeyi arttıkça anksiyete, stres, günlük internet kullanım süresi, sahip olunan sosyal medya uygulaması sayısı, dikkat eksikliği, dürtüsellik, zihin gezinmesi, internet ve sosyal medya bağımlılığı, dışa dönüklük ve nevrotiklik kişilik özelliği artarken; sahip olunan medya cihazı sayısı ve yılı, akademik performans, öz-kontrol ve uyumluluk kişilik özelliği azalmaktadır. Cinsiyet açısından ise kadınların erkeklere göre daha yüksek düzeyde ÇMG yürüttüğü bulgulanmıştır. Son olarak, ÇMG'yi bilgi edinme ve haberleşme motivasyonu ile yürütmenin yüksek düzeyde ÇMG yürütmeye işaret ettiği görülmüştür. Bilindiği kadarıyla bu araştırma ile Türkiye'deki üniversite öğrencileri örnekleminde ÇMG yürütme açısından ilk kez kapsamlı bir tarama çalışması yapılmıştır. Elde edilen bu sonuçlar, üniversite öğrencilerinde ÇMG yürütme ile ilişkili faktörleri genel hatlarıyla ortaya koyarak bir profil oluşturulmasını sağlamıştır. Ayrıca ÇMG yürütme ile dikkat eksikliği ve dürtüsellik arasındaki ilişki, ÇMG'nin özellikle bilişsel kontrol gerektiren görev performansında önemli bir etken olabileceğine işaret etmektedir.