“I. Dünya Savaşı’na Giden Süreçte Doğu Anadolu’da Ermenilere Yönelik Islahat Sorunu ve 1914 Yeniköy Antlaşması”
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Hasret Toprak
Danışman: Murat Aydoğdu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Vilayat-ı Şarkiye ıslahatı meselesi Osmanlı Devleti'nin son yıllarında en çok meşgul olduğu meselelerden birisidir. Osmanlı Devleti ıslahat konusunda ülke içerisinde Ermeni Komiteleri, Patrikhane ve Ermeni aydınlardan baskılar görürken dış siyasetinde de Avrupalı devletlerin baskılarıyla mücadele etmek zorunda kalmıştır. Hem iç hem de dış baskılar sonucunda Doğu Vilayetlerinde bir ıslahat icrası için 8 Şubat 1914 tarihinde Osmanlı Devleti ve Rusya arasında Yeniköy Antlaşması imzalanmıştır. Bu antlaşma gereği Vilayat-ı Şarkiye iki bölüme ayrılarak burada ıslahat yapmak üzere Binbaşı Nicolas Hoff ve Louis Constant Westenek Beyler genel müfettiş olarak tayin edilmişlerdir. Doğu Anadolu'da kurulmaya çalışılan sistem ve genel müfettişlerin yetkileri oldukça geniş olmakla birlikte devletin de buradaki nüfuzunu kısıtlamaktadır. Birinci Dünya Savaşı'na giden süreçte Osmanlı Devleti'nin doğu sınırlarında icra edilmeye çalışılan ıslahat programı, bölgedeki idari, askeri ve adli tüm kurumları tayin edilen iki genel müfettişin emrine girmişti. Böyle bir ortamda girilecek Birinci Dünya Savaşı yıllardır bölgede yürütülen faaliyetler ve burada depolanan silahlar sonucunda bölge bir felakete sürüklenmektedir. Bu antlaşma ve getirdiği ağır şartların farkında olan hükümet Birinci Dünya Savaşı'nın çıkmasıyla seferberlik ilanından sonra müfettişlerin görevlerine son vermiştir.