Yunus Emre Divanı'nda duygu fiilleri: Aşk fiillerinin metaforlar açısından incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NAGEHAN KARAMANOĞLU
Danışman: Muhammed Emin Yıldızlı
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tezde, Yunus Emre Divanı'nda aşk ifade eden fiillerde görülen metaforlar incelenmiştir. Yunus Emre şiirlerinde, ilahilerinde bir gönül dili kurmuştur. Arapça nüzul eden vahiyleri Türkçenin öz anlamlarıyla beyitlerine taşımıştır. 13. yüzyılda türlü buhranlarla boğuşan Anadolu insanını öz dilinde özüyle tanıştırmış, bu zorlu dönemde Anadolu'nun rehberi olmuştur. Yunus Emre Anadolu'da Türkçe söyleyen ilk büyük tasavvuf edebiyatı şairi olarak birlik fikrini gönüllere yaymıştır. İlahi aşkı işlediği nutukları halk meclislerinde okunup dilden dile aktarılmış ve Yunus'un nefesleriyle yeniden can bulan halk, aşkın bir birlik duygusu etrafında toplanmıştır. Duygular, insanın iç dünyasının aksi olarak dilde karşılık bulur. Kalbin ve dış dünyanın tecrübeleri neticesinde hissedilenler gönülde işlenerek duygulara dönüşür ve dil aracılığıyla dışarıya aktarılır. Bu kalbi sürecin şahsi ve soyut tecrübeleri ancak dış dünyanın ortak ve somut kavramlarında ifade bulabilir. Bu durum ise duyguların bir metafor dili doğurmasına kaynaklık eder. Bu sebepledir ki Yunus'un kurduğu gönül dili aynı zamanda bir metafor dilidir. Aşk fiillerine odaklanmanın gayesi de beyitlerdeki ilahi aşka dayalı metaforik ifadeleri tetkik etmektir. Birinci bölümde Yunus Emre'nin hayatı, eserleri üzerinde durulmuş ve aşk anlayışı ele alınmış; mental fiiller, duygu fiilleri ve metaforlar hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde tespit edilen fiiller incelenmiştir. İnceleme fiilin kullanıldığı seçili bir beytin üzerinde gerçekleşmiştir. İncelemede fiilin kullanıldığı döneme ait anlam özellikleri, birlikte kullanıldığı kelimeler, söz sanatları ve tasavvufi kavramlar gözetilmiştir. Belirlenen metaforlar bir tablo olarak sunulmuş ve ortak bir kavram alanı etrafında birleşen metaforların işaret ettikleri kavramsal metaforlara ulaşılmıştır.