Erken Çocukluk Döneminde Mekansal Davranışın Gelişim Psikolojisi Üzerinden Okunması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Mimarlık Fakültesi, Mimarlık Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Sümeyye Yaşar
Danışman: Zeynep Yazıcıoğlu Halu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmanın amacı, erken çocukluk döneminde mekânla kurulan ilişkinin dinamiklerini ve mekânsal davranışı etkileyen parametreleri gelişim psikolojisi ekseninde, SAÜ Vakfı Koleji Kampüs Anaokulu'nda dört yaş grubu öğrencileri ile gerçekleştirilen alan çalışmasıyla araştırmaktır. Birinci bölümde, tez konusunun ve kapsamının belirlenmesinde yol gösteren literatür araştırmasıyla birlikte tezin amaç, kapsam ve yöntemine yer verilmiştir. İkinci bölümde, çocuk ve gelişimine detaylı bir bakış sunulmuştur. İlk olarak çocuk kavramıyla ilgili tanımlara yer verilmiş ve gelişimin tanımı yapılarak temel ilkeleri belirtilmiştir. Ardından çocuk gelişimi, gelişim psikolojisinin yaygın sınıflandırmasıyla fiziksel-motor gelişim, algısal-bilişsel gelişim ve sosyal-duygusal gelişim başlıklarıyla açıklanmıştır. Algısal-bilişsel gelişim başlığı altında Piaget'nin Bilişsel Gelişim Kuramı, Vygotsky'nin Sosyokültürel Kuramı ve Bruner'in Bilişsel Gelişim Kuramı ele alınmıştır. Sosyal-duygusal gelişim ise Freud'un Psikoseksüel Gelişim Kuramı, Erikson'un Psikososyal Gelişim Kuramı ve Maslow'un İhtiyaçlar Hiyerarşisi Kuramı ile incelenmiştir. Bölüm sonucunda, incelenen gelişim kuramlarından hareketle erken çocukluk dönemi gelişimsel özellikleri derlenmiştir. Tezin üçüncü bölümünde, çevre ve davranış bilimlerinde çocuk ve mekân ilişkisine odaklanılmıştır. Bu kapsamda ilk olarak çevre-davranış bilimleri, çevre psikolojisi ve davranışın gelişimi başlıklarıyla aktarılmıştır. Mekân konusunda çalışmalar yürüten araştırmacıların mekânla ilgili tanımlarına ve söylemlerine yer verildikten sonra algı kavramı üzerinde durulmuştur. Algı kuramlarına genel bir bakış sunulduktan sonra Piaget'nin Kuramı, Gestalt Kuramı ve Bilgi-İşlem Kuramı açıklanmıştır. Ardından mekânın algılanması konusundaki fikirlere yer verilerek çocukta mekân algısının gelişimi Piaget ve Inhelder'in kuramı üzerinden incelenmiştir. Kuramın temelini oluşturan topolojik mekân, projektif mekân ve metrik mekân özellikleri alt başlıklar halinde detaylandırılmıştır. Dördüncü bölümde, alan çalışmasının amacı ve kapsamı açıklandıktan sonra çalışmanın gerçekleştirildiği mekâna ait özellikler tanıtılmıştır. Alan çalışmasında kullanılan resim çalışması, sistematik gözlem ve davranış haritaları yöntemlerinin detayları anlatılmıştır. Çocukların mekânsal algı düzeylerini ölçmek için resim çalışması, mekânla kurdukları ilişkiyi ve mekânsal davranış kalıplarını belirlemek için sistematik gözlem ve davranış haritaları yöntemlerinden yararlanılmıştır. Alan çalışmasının bulguları, kullanılan yöntemlerin verileriyle oluşturulan harita ve görseller ile dört başlık altında değerlendirilmiştir. Bu başlıklar resim çalışması, seyyar donatı hareket diyagramları, yoğunluk haritaları ve fiziksel davranış haritalarıdır. Bölüm sonucunda ise alan çalışmasında kullanılan tüm yöntemlerin bulguları karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Beşinci bölümde, tez kapsamında sunulan kuramsal çerçeve ve alan çalışmasının bulgularına dair tüm değerlendirmeler sunularak çalışma sonlandırılmıştır.