SİNEMA-KENT İLİŞKİSİ: FARKLILIKLARIN MEKANI VE İSTANBUL


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, İletişim Fakültesi, Radyo Televizyon ve Sinema Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Hümay Ongan

Danışman: Esra Gülay Er Pasin

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

"Sinema-Kent İlişkisi: Farklılıkların Mekânı ve İstanbul" isimli bu çalışma; üç dönem üzerinde, Türkiye Sineması'ndan dört örnek filmin belirlenmesiyle İstanbul'un sinemadaki temsilinin nitel değişimi irdelenmiştir. Çalışma kapsamında; örneklemlerin belirlenmesinde ülke tarihinde sosyopolitik ve ekonomik kırılmalar ölçüt alınmıştır. Bu kırılmaların kent sosyolojisinde ve kentin yapısal dönüşümündeki etkisi ve sinemadaki yansımalarının ortaya konması amaçlanmıştır. Bu bağlamda 1960'lı, 1990'lı ve 2000 sonrası yıllarda Türkiye Sineması irdelenmiştir. Örnek filmler; 1960'larda 'Ah Güzel İstanbul', 1990'larda 'Tabutta Rövaşata' ve 'Gemide', 2000 sonrası dönemde 'Hayat Var' olarak belirlenmiştir. Örnek filmler ve İstanbul'da yaşanan değişim arasındaki bağ irdelenmiştir. Bu filmler, dönemin ruhunu yansıtması ve İstanbul'u derinlikli bir mekân olarak kullanması kriterlerine uygunluğu bağlamında seçilmiştir. Filmlerde yer alan ortak unsur olarak deniz görüntülerinin temsili ve bu temsilin dönemler içinde değişimi okunmuştur. Bu üç dönemin sosyopolitik yapısı ve İstanbul'un uğradığı mekânsal dönüşüm arasındaki bağ örnek filmlerde gözlemlenmiştir. Bu bağlamda dönem-kent-sinema arasındaki ilişki ortaya konmuştur. Çalışmada, kentin uğradığı yapısal değişimin kökeni; ülke siyaseti, toplumsal ve ekonomik yapı bağlamında değerlendirilmiştir. Bu dönemlerde yaşanan kritik siyasal gelişmeler, dönemi temsil eden kavramlar üzerinden açıklanmıştır. Kavramlar ışığında dönem sinemasını belirleyen bakış açısı ortaya konmuştur. Örnek filmlerin biçimi ve biçemi bağlamında dönem ve kentle kurduğu ilişki tartışılmıştır. İstanbul'un simgesel mekânlarının ve imgelerinin örnek filmler üzerinden yaşadığı değişim incelenmiştir. Filmler, kent mekânı bağlamında değerlendirilirken karakterler ve İstanbul arasındaki ilişki göz önünde bulundurulmuştur. Kentin değişimiyle birlikte karakterlerin temsil ettiği toplumsal sınıfın uğradığı değişim ele alınmıştır. Çalışmada, çeşitli mekan kuramlarına başvurularak İstanbul özelinde bir bakış açısı oluşturulması hedeflenmiştir. Çalışmanın sonucunda Türkiye Sineması'nda yer alan benzer deniz ve dalga görüntülerinin farklı dönemlerde anlam değişimine uğradığı tespit edilmiştir. Bu değişimin sebeplerinin yaşanan siyasal değişimlerin bir parçası olduğu gözlemlenmiştir. Kentin ve kenti yansıtan sinemanın siyasetle arasındaki bağ okunmuştur. Anahtar Kelimeler: Sinema, Türkiye Sineması, Mekân, Kent, İstanbul