Kuruluşundan Cumhuriyete bir eğitim kurumu: Dârüşşafaka

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MUSTAFA ÇAVDAROĞLU

Danışman: Neriman Ersoy Hacısalihoğlu

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmada Tanzimat döneminde ortaya çıkan cemiyetlerden biri olan Cemiyet-i Tedrisiye-i İslamiye'nin kurmuş olduğu Darüşşafakaka'nın ilk dönemlerinden Cumhuriyet'in ilanına kadarki süreci mercek altına alınmıştır. Darüşşafaka'nın tarihsel süreci 1863 yılında Cemiyet-i Tedrisiye-i İslamiye'nin bir okul açma kararıyla başlamıştır. Kapalıçarşı'da esnaf çıraklarının eğitimi için atılan bu ilk adım az bir süre zarfında farklı bir boyuta evrilmiş ve şimdiye kadar devam eden uzun soluklu bir eğitim-öğretim hizmeti dönemine girilmiştir. 1873 senesinde inşa edilen Darüşşafaka, önceki dönemlerden farklı olarak Türklerin açtığı ilk özel okul olmuştur ve bu okuldan mezun olanların da birçok yerde özel okul açtıkları görülmüştür. Nizamnamesi gereği belli şartları sağlayan yetim, öksüz ve fakir çocukların alındığı okulda kızların da okutulması düşünülmüş hatta kızlar için ders programı hazırlanmıştır. Darüşşafaka'da talebeye her şey ücretsiz sağlanmış; okulun giderleri ise bağışlar ve devletin yardımları ile karşılanmıştır. Diğer taraftan Darüşşafaka, aldığı sorumluluk sebebiyle Osmanlı Devleti'nin buhranlı yıllarında meydana gelen sosyal problemlere çare olmuştur. Bu bağlamda düşmanın zulmünden dolayı her şeyini terk edip İstanbul'a sığınan birçok muhacir çocuğunun da Darüşşafaka'ya sığındığı görülmüştür. Cemiyet tarafından idare edilen okul II. Abdülhamid döneminde Maarif Nezareti'ne bağlanmış ve II. Meşrutiyet'in ilanından hemen sonra tekrardan Cemiyet'in kontrolüne geçmiştir. Cumhuriyetin ilanından sonra ise Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile tam devreli bir lise haline gelen okul, halen ülkemizdeki eğitim-öğretim sisteminin önemli bir parçası olarak yetim ve kimsesiz çocukları yetiştirmeye devam etmektedir. Anahtar Kelimeler: Cem'iyyet-i Tedrîsiyye-i İslâmiyye, Bedirhan Paşa Darüşşafaka, Yetim ve Öksüz, Osmanlı Devleti, Maarif Nezareti, II. Meşrutiyet.