İslâm Mecmuası'nda İslâm dünyasının ahvali (1914-1918)


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İlahiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: CAFER GEZER

Danışman: ÜMİT ESKİN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

II. Meşrutiyet'in ilanından sonra oluşan ortamdan dolayı birçok sayıda gazete ve dergi yayımlanmaya başlamıştır. Birinci Dünya Savaşı yıllarında yayım hayatına "dinli bir hayat, hayatlı bir din" şiarıyla başlayan İslâm Mecmuası da bunlardan bir tanesidir. İttihat ve Terakki Fırkasının verdiği mali destek ile basıldığı ifade edilen ve İslâmcı düşüncede olan İslâm Mecmuası, diğer dergilerden farklı olarak İslâm düşüncesi ile milliyet düşüncesini birlikte ele almış olmasıdır. Beş cilt, altmış üç sayıdan oluşan İslâm Mecmuası, Kazanlı Halim Sabit Şibay'ın müdürlüğünü yaptığı Ziya Gökalp ve diğer birçok yazarların yazıları ile destek verip çıkardığı bir dergidir. On beş günde bir 12 Şubat 1914 ve 30 Ekim 1918 tarihleri arasında yayımlanan İslâm Mecmuası; Kur'ân-ı Kerîm, İslâm'ın Necâtı, Kelam, Fıkıh, Din Edebiyatı, Tarih, Sosyoloji, İslâm Kadını ve İslâm Havâdisi gibi birçok bölümden oluşmuştur. Birçok bölümü ve farklı konuları içerisinde barındıran dergi ayrıca İslâm Havâdisi bölümü ile İslâm dünyasında yaşanan gelişmeleri ele almıştır. Anadolu'da, Rusya'da, Orta Asya'da, Uzak Doğu'da, Orta Doğu'da ve diğer bölgelerde yaşayan Müslüman halkın durumuna ve yaşanan gelişmelere yer vermiştir. Yayım tarihine tevafuk eden Birinci Dünya Savaşı'nda cephelerde yaşanan hâdiseleri, Osmanlı Karargâh-ı Umûmîsi'nin yayımladığı resmi tebligatlarla okuyucularına duyurmuştur. Böylelikle okuyucularına Kafkasya'da, Çanakkale'de ve Körfez'de Osmanlı ordusunun başarılarını duyurmayı başarmıştır. Tezimizde İslâm Mecmuası ve mecmuaya katkı sağlayan yazarların hayatı ve eserleri hakkında genel bilgiler verilmiştir. Ardından İslâm Havâdisi bölümünde zikredilen şehirler ve bölgelerdeki Müslüman halkın durumları ve Birinci Dünya Savaşı'nda yaşanan gelişmeler; açıklama, yorumlama ve eleştiri çerçevesinde ele alınmıştır. Tezimizde tarihe ışık tutan İslâm Mecmuası'nın sayıları, kronolojik olarak taranmış ve elde edilen veriler sistematik bir şekilde değerlendirilmiştir.