Bağımsızlık sonrası Fas'ta edebi çevre


Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: NECMİ KÜÇÜK

Danışman: Ömer İshakoğlu

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Miladi VIII. yy.da Müslüman Araplar tarafından fethedilen Fas'ta kurulan ilk müstakil devlet olan İdrîsîler'in, İslâm'ı tebliğ etme ve Arapçayı halka yayma siyasetlerinin bir sonucu olarak Arap edebiyatı Fas'ta gelişmeye başlamıştır. İdrîsîler'den sonra yönetime gelen Murâbıtlar'ın Arapçayı hem resmi dil hem de edebiyat dili olarak ilan etmesiyle birlikte ülkede Arapçanın nüfuzu iyice artmıştır. Duygu ve düşüncelerin Arap lisanıyla aktarılmaya başlandığı bu dönemde, Arap edebiyatının yerini alan Fas edebiyatı, hem Abbâsî hem de Endülüs edebiyatından istifade etmeye devam etmiştir. Ülkede idareyi ele alan hanedanların politikalarına bağlı olarak inişli çıkışlı bir seyir izleyen Fas edebiyatı, Fransa'nın önce Cezayir'i ardından Tunus'u işgal etmesinden sonra fetret dönemine girmiştir. Zira Fransa bu işgallerle Fas'ı hem Doğu'dan hem de Batı'dan tecrit ederek, Arap dünyasındaki, özellikle Mısır'daki edebi gelişmeleri takip etmesine mani olmuştur. Böylece Fas edebiyatı kendisini yenileyemeden eskinin devamı olarak kalmaya devam etmiştir. Fransa'nın Fas'ı işgal etmesiyle başlayan ve 1912'den 1956'ya kadar devam eden Himaye döneminde, Fransız ve İspanyollara karşı verilen bağımsızlık mücadelesi aynı zamanda Fas edebiyatı için de bir uyanış vesilesi olmuştur. Bu süreçte ortaya konan fikri ve edebi çalışmalar, bağımsızlık sonrasında takip edilecek yol ve yöntemin de bir mukaddimesi olmuştur. 1956 yılında bağımsızlığını elde eden Fas'taki edebi çevreyi ele aldığımız bu çalışmada, bağımsızlık sonrasında, manzum olsun nesir olsun, ortaya konan eserler nitelik ve nicelik bakımından ele alınmıştır. Önde gelen yazarlar hakkında detaylı bilgi verilmiş ve bu süreçte ülkede yaşanan sosyoekonomik problemlerle dünyadaki siyasal, sosyal ve edebi gelişmelerin Fas edebiyatı üzerindeki etkilerine de değinilmiştir.