Liman işletmeciliğinde stratejik yönetim uygulamalarına yönelik bir araştırma
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, ULAŞTIRMA VE LOJİSTİK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HAKAN KILCI
Danışman: Burcu Özge Özaslan Çalışkan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmanın temel amacı deniz liman işletme yöneticilerine, anahtar performans göstergelerinden yola çıkarak, işletmeleri için en uygun stratejinin ne olduğunu tespit etmeye yarayacak bir model oluşturmaktır. Deniz liman işletmelerinde performansın ölçülmesinde çok sayıda gösterge kullanılmaktadır. Bu araştırmada söz konusu göstergeler deniz liman işletmelerinin stratejilerini belirlemede kriterler olarak kullanılmıştır. Araştırmamızda kullanılan bu kriterler 6 ana kriter ve bunların alt boyutları olan 16 göstergeden oluşmaktadır. Söz konusu kriterlerin stratejileri değerlendirmede alacakları ağırlıklar hiç şüphesiz farklılıklar gösterecektir. Bir başka deyişle deniz liman işletmesinin paydaşlarından her bir grubun konuya bakış açısı farklılıklar gösterecektir. Bu araştırmada söz konusu kriterlerin ve onların alt boyutlarının ağırlıklandırılmasında bulanık AHP kullanılmıştır. Ağırlıklandırma safhasında subjektif değerlendirmelerin etkisini en aza indirgemek için ise deniz limanları konusunda uzman 4 paydaş grubun her birisinden dörder katılımcının yer aldığı bir örneklem oluşturularak ağırlıkların en doğru şekilde hesap edilmesi konusunda çaba gösterilmiştir. Saaty kriterlerin ağırlıklandırılmasında grup kararlarının geometrik ortalama alınarak belirsizliklerin en aza indirgendiğini belirtmiştir. Ancak biz bu araştırmada buna ek olarak bulanıklaştırma işlemini de uygulayarak sonuçların güvenilirliğini güçlendirmeye çalıştık. Ayrıca deniz liman işletme yöneticileri, deniz taşımacılığı yapan işletme yöneticileri, terminal işlemleri yapan işletme yöneticileri ve deniz liman işletmeleri konusunda bilimsel çalışmalar yapmış akademisyenlerden oluşturulan örneklemimiz sayesinde konuya bakış açısı ve değerlendirmeler zenginleştirilmeye çalışılmıştır. Araştırmanın son safhasında ise ağırlıklandırılmış her bir kriterin 3 deniz liman işletme yöneticisi tarafından 10 puan üzerinden oluşturulmuş ölçeğe göre puanlandırılması sağlanmıştır. Verilen puanlar ağırlıkları ile çarpıldıktan sonra toplanmış ve en yüksek puanı alan strateji o deniz liman işletmesi için en uygun strateji olarak kabul edilmiştir. Son aşamada deniz liman işletme yöneticisi kriterleri puanlandırmasına rağmen kriterlerin ağırlıklandırılması safhasında yukarıda sözü edilen paydaşların yer alması stratejilerin objektif bir şekilde ve tüm paydaşların katıldığı bir ölçekle değerlendirilmesi olanağını sunmuştur. Bu bağlamda tezimiz faydacı (pragmatik) bir yaklaşımla tüm paydaşlara fayda sağlayabilecek bir strateji belirleme yöntemi sunmayı hedeflemiştir. Araştırma metoduna bulanık AHP'de daha önce hiç uygulanmamış bir süreç eklenmiştir. Birinci olarak deniz liman işletmelerindeki performans göstergelerinin deniz liman işletme yönetimlerinin strateji belirlemelerinde kriter olarak kullanılması daha önce hiç kullanılmamış bir yöntemdir. İkinci olarak her bir göstergenin ağırlıklandırılmasından sonra her bir strateji bağlamında puanlandırılması da daha önce uygulanmamış bir yöntem olarak bu araştırmada kullanılmıştır. Araştırmanın birinci bölümünde ise deniz taşımacılığı modu, yakın ve uzak deniz taşımacılığı, deniz liman işletmelerinde yapılan işlemler konularında teorik bilgi verilmiştir. Araştırmanın ikinci bölümünde deniz liman işletmelerinde stratejik yönetim süreci, deniz liman işletmeleri arasındaki rekabet, deniz liman işletmelerinde hizmetlerin fiyatlandırılma stratejileri ve tarifeleri ve son olarak deniz liman işletmelerinin performanslarının değerlendirilmesinde kullanılan performans göstergeleri konularında bilgi verilmiştir.