Oğuzca Kur'an tercümeleri üzerine eş zamanlı ve art zamanlı bir dil incelemesi: Zâriyat Suresi örneği


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: AYŞEGÜL GÜRSOY

Danışman: Murat Elmalı

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Diller zaman içerisinde değişmektedir. İlk Türkçeden türeyen Oğuzca da günümüze kadar dil değişimine uğramış ve bunun sonucu olarak Oğuzcadan farklı diller türemiştir. Bu çalışmada Oğuzcanın dil gelişimi incelenmektedir. Değişimin sebebi dillerde zaman içinde sözcük, anlam, ses, biçim, söz dizim ve ortografik değişimler gerçekleşmesi ve bunun bir sonucu olarak birbirlerinden farklılaşmalarıdır.Bu çalışmada Oğuzcanın art zamanlı ve eş zamanlı değişimi Kur'an tercümeleri kullanılarak karşılaştırılmıştır. Tarihi yazılı belgelerden yararlanılan bu tezde doküman incelemesi yöntemi ile veri analizi yapılmıştır. Örneklem olarak Zâriyat Suresi seçilmiştir. Karşılaştırma çalışması için ise tarihsel dilbiliminin karşılaştırmalı dilbilim metodundan yararlanılmıştır. Çalışmada art zamanlı karşılaştırma Karahanlı Türkçesi, Eski Anadolu Türkçesi, Osmanlıca, Türkiye Türkçesi 20.yy ve Türkiye Türkçesi 21 yy. arasında, Karahanlı Türkçesi ve Türkmence arasında, Karahanlı Türkçesi ve Azerbaycan Türçesi arasında yapılmıştır. Eş zamanlı karşılaştırmayı ise Türkiye Türkçesi 21.yy, Türkmence ve Azerbaycan Türkçesi dilleri oluşturmaktadır. Bu dillerin birbiri ile karşılaştırılmasında kolaylık sağlaması adına tablo oluşturulmuştur. Bu tabloda sözcük, ses ve biçimler karşılaştırılmış ve tabloların hemen altında bu değişimlerin nasıl olduğu açıklanmıştır. Çalışmada art zamanlı 13 farklı şekilde sözcük değişimi, 24 farklı şekilde ses değişimi ve 49 farklı şekilde biçimbilimsel değişim saptanmıştır. Saptanan bu değişimlerin dil içi ve dil dışı sebepler ile gerçekleştiği görülmüş ve değişimlerle ilgili açıklamalar yapılmıştır. Yine, art zamanlı olarak benzer dil durumlarına rastlanmıştır. Bu benzerlikler sözcüklerde 2, seslerde 14 ve biçimbirimlerde 9 şekildedir. Eş zamanlı olarak 5 sözcük denkliği ve 3 sözcük farklılığı, 4 ses denkliği ve 7 ses farklılığı, 14 biçimbilimsel denklik ve farklılık olduğu tespit edilmiştir. Bu değişimlere ek olarak 3 ortografik değişim de bulunmuştur. Son olarak, Oğuzcada orta ses düşmesi gibi bazı değişimler daha sık görülürken ön ses düşmesi gibi bazı değişimlerin daha az görüldüğü tespit edilmiş ve bu değişimler açıklanmıştır.