İmparatorlukların Çözülmesi ve Yeniden Biçimlendirilmesinde Milliyetçiliğin Rolü: Osmanlı İmparatorluğu ve Rus Çarlığı Örnekleri

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Siyasal Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2012

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Utku Özer

Eş Danışman: İlker AKTÜKÜN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Tezin amacı milliyetçiliğin Osmanlı ve Rus İmparatorluklarının çöküşü ve bu imparatorlukların halefleri üzerindeki etkisini incelemektir. Tarihsel olarak pek çok ortak özelliğe sahip olan iki imparatorluğun varlığının sona ermesiyle kurulan devletler birbirinden oldukça farklı biçimler almıştır. Rus İmparatorluğu, topraklarının büyük bölümünü içeren sosyalist bir federasyona dönüşürken, Osmanlı İmparatorluğunun resmi halefi kabul edilen Türkiye Cumhuriyeti, Osmanlı topraklarında kurulan diğer devletler gibi, ulus-devlet biçimini almıştır. Bu durum Osmanlı İmparatorluğu milliyetçi hareketlerle dağılırken Rus İmparatorluğu'nun sosyalist hareketle sonlandırılmış olması gerçeğinden kaynaklanmaktadır. Ancak bu, milliyetçi hareketin Rus İmparatorluğunun yıkılmasında hiçbir etkisi olmadığı anlamına gelmemektedir. Bu etkiyi, Sovyetler Birliği'nin sosyalist bir devlet olmasına rağmen etnik temelli cumhuriyetlere bölünmüş federal yapısında görmek mümkündür. Bu nedenle her iki imparatorluğun çözülmesinde de milliyetçiliğin belli bir etkisinin olduğunu söylemek mümkün. Bu bağlamda pek çok çalışma imparatorluklarda meydana gelen milliyetçi hareketlere odaklanmaktadır. Bu çalışma ise bunun yerine İmparatorluğun yönetici elitlerinin politikalarına odaklanmaktadır. Bu amaçla kuruldukları dönemden başlayarak Osmanlı ve Rus İmparatorluklarının yapıları ve iktidar kaynakları incelenmiştir. Bu inceleme iki imparatorluğun özellikle askeri, ekonomik ve siyasi iktidar kaynakları açısından bezer olduğunu ortaya çıkarmaktadır. Buna karşılık farklılıklar politikasını da içeren ideolojik iktidar bağlamında iki devlet farklılaşmaktadır. Bu, milliyetçi düşünce ve hareketlerin iki imparatorluğu farklı derecelerde etkilemesinin önemli nedenlerinden biridir. İki imparatorluk arasındaki farklılıklar Rus modernleşmesi/Batılaşması süresinde de daha da derinleşmiştir. Osmanlı İmparatorluğu yaklaşık yüzyıl sonra aynı süreci izlese de, iki imparatorluk zaman içinde asker, siyasi ve ekonomik açıdan da farklılaşmıştır. Bu farklılaşma söz konusu imparatorluklarının haleflerinin I. Dünya Savaşı sonrasında farklı yollar izlemelerini de beraberinde getirmiştir.