Müslüman Feminist Kadınlarda Dönüşen Mahremiyet Anlayışı
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İlahiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BETÜL AKAY
Danışman: Birsen Banu Okutan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma, kendisini Müslüman feminist olarak tanımlayan kadınların deneyimleri üzerinden mahremiyet kavramının nasıl yeniden tanımlandığını ve dönüştüğünü incelemektedir. Mahremiyetin bireylerin yaşam tarzlarında, toplumsal ilişkilerinde ve değer tercihlerinde belirleyici rol oynayan, bağlama duyarlı ve zamansız bir olgu olması, bu dönüşümün anlaşılmasını anlamlı kılmakta ve kavramı modern dönem tartışmalarının merkezine yerleştirmektedir. Müslüman feminist kadınların bu bağlamdaki deneyimleri literatürde sınırlı biçimde ele alınmıştır. Bu araştırma söz konusu boşluğu görünür kılmayı ve mahremiyetin dönüşümünü Müslüman ve feminist kimliklerin sentezlendiği bir örneklem üzerinden incelemeyi hedeflemektedir. Bununla birlikte çalışma, mahremiyetin geçmişle kıyaslandığında tükenip tükenmediğini tartışmaktan ziyade bireylerin mahremiyet algılarında meydana gelen farklılaşmaları ortaya koymaya odaklanmıştır. Araştırma; Türkiye'de yaşayan, yaşları 22 ile 62 arasında değişen ve kendisini "Müslüman feminist" olarak tanımlayan 19 başörtülü kadın katılımcı ile gerçekleştirilen mülakatlara dayanmaktadır. Müslüman feminist kadınlar, dinî ve geleneksel yapıların şekillendirdiği mahremiyet anlayışını; modern toplumun özgürlük, görünürlük ve eşitlik söylemleriyle ilişkilendirerek yorumlamakta ve kimliklerini yeniden inşa etmektedirler. Çalışma, söz konusu kesişimsel konumlanışta mahremiyetin hangi yönlerden dönüşüme uğradığını ve bu dönüşümde modernleşme, bireyselleşme ve sekülerleşme süreçlerinin nasıl etkili olduğunu ele almıştır. Saha araştırması neticesinde ulaşılan bulgular, yapılaşma kuramı doğrultusunda değerlendirilmiştir. Analizler modernleşme, bireyselleşme süreçleri ve feminist söylemlerin tesiriyle Müslüman feminist kadınların mahremiyet anlayışlarında dönüşüm yaşandığına işaret etmektedir. Özellikle dinî ve modern referanslı seçici mahremiyet pratiklerinin benimsendiği, geleneğe içeriden yöneltilen eleştirilerle dinî metinlerin yeniden yorumlandığı, süreç ve deneyimle birlikte mahremiyetin dönüşüme uğradığı görülmüştür. Ayrıca Müslüman feminist kadınların ailelerinden bağımsız olarak mahremiyet sınırlarını kendilerinin belirledikleri, toplum ve dinî anlayışlarla müzakere ettikleri, bu yönüyle de özneleşmiş bir mahremiyet anlayışına sahip oldukları sonucuna ulaşılmıştır.