Hisse senedi piyasasında aşırı fiyat hareketlerinin belirleyicileri: BİST 30 şirketleri üzerine bir araştırma
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEVDA TERZİ
Danışman: Arif Saldanlı
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Finansal piyasalarda hisse senedi fiyatlarının gösterdiği aşırı değişim hareketleri, yatırımcıların karar alma süreçleri ve piyasa mekanizmalarının anlaşılması açısından kritik bir öneme sahiptir. Bu hareketler, piyasanın normal işleyişinden sapmaları ifade ederek belirsizlik ve risk düzeyini artırabilmektedir. Bu aşırı hareketlerin arkasındaki nedenlerin belirlenmesi, hem yatırımcıların daha bilinçli stratejiler geliştirmesine hem de piyasaların daha sağlıklı işlemesine katkı sağlamaktadır. Bu çalışmanın temel amacı, Borsa İstanbul'da işlem gören BIST 30 endeksindeki şirketlerin hisse senetlerinde meydana gelen aşırı fiyat hareketlenmelerine yol açan yapısal ve davranışsal faktörleri kapsamlı bir şekilde analiz etmektir. Bu çerçevede Kamuyu Aydınlatma Platformu (KAP) bildirimlerinin, piyasa ve sektör endeksi hareketlerinin ve diğer açıklanamayan faktörlerin aşırı fiyat hareketleri üzerindeki etkileri incelenmektedir. Araştırmada, 1 Ocak 2018 - 1 Ocak 2024 dönemi BIST 30 endeksindeki şirketlere ait günlük fiyat verileri, KAP bildirimleri, BIST 30 ve ilgili şirketlerin sektör endekslerinin hareketleri kullanılmıştır. Aşırı fiyat hareketleri (AFH), Ortalama Gerçek Aralık (ATR) göstergesi ve Gauss (Normal) dağılımına dayalı iki aşamalı istatistiksel bir yöntemle tespit edilmiştir. Belirlenen AFH günleri ve bunların üç gün öncesi ile üç gün sonrası dahil edilerek yedi günlük periyotlar incelenmiştir. Potansiyel nedenler dokuz KAP bildirim kategorisi, piyasa endeksi AFH'leri, ilgili iki sektör endeksi AFH'leri ve açıklanamayan nedenler olmak üzere kategorize edilmiştir. Bağımlı değişkenin (AFH Var/Yok) kategorik ve asimetrik dağılımı nedeniyle analiz yöntemi olarak Gompit regresyon modeli tercih edilmiştir ve veri analizi RStudio yazılımı ile gerçekleştirilmiştir. Betimsel analiz sonuçlarına göre, aşırı fiyat hareketlerinin önemli bir kısmının (%56) görünürde belirli bir KAP bildirimi, piyasa veya sektörel etkiyle açıklanamadığı tespit edilmiştir. Gompit regresyon analizi sonuçları ise borsa İçi KAP duyurularının, BIST 30 endeksindeki aşırı hareketlerin ve ilgili sektör endekslerindeki aşırı hareketlerin hisse senetlerindeki aşırı fiyat hareketleri üzerinde istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif bir etkisi olduğunu göstermiştir. Buna karşılık, borsa dışı, finansal, hukuki, operasyonel, yönetim, yeniden yapılanma, genel haber ve diğer KAP bildirim kategorilerinin anlamlı bir etkisine rastlanmamıştır. Bu çalışma, aşırı fiyat hareketlerinin nedenlerini belirlemeye yönelik literatürdeki boşluğu doldurmakta ve özellikle gelişmekte olan piyasalar bağlamında yapısal faktörler ile davranışsal unsurların etkileşimini analiz ederek özgün bir katkı sunmaktadır. Geliştirilen aşırı fiyat hareketi tanımlama ve analiz yöntemi ile literatüre ayrıca katkı sağlanmaktadır.