İbn Sînâ'da yetkinlik
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İlahiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2014
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MUHARREM ŞAHİNER
Danışman: ÖMER MAHİR ALPER
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Felsefenin temel konusu olan varlık ve varlıkla ilişkili haller insanlık tarihi boyunca her zaman güncelliğini koruyan bir alan olmuştur. Ontoloji başlığı altında ele alınan konuların açıklanması ve anlaşılmasında ise kilit kavramlardan biri yetkinliktir. İslam felsefesi geleneği içerisinde de özellikle Tanrı ve diğer varlıkları birbirinden ayırma noktasında vurgu yapılan en temel kavram yine yetkinlik olmuştur. İslam felsefesi geleneğinin en etkili filozoflarından biri olan İbn Sînâ (ö. 428/1037) metafizik düşüncesinin temel taşı olan varlığa dair düşüncelerini, büyük ölçüde yetkinlik anlamı taşıyan kemâl, istikmâl, tam, tamam, fevka't-tamâm gibi kavramları son derece bilinçli ve ustaca kullanarak ortaya koymuştur. Bu kavramlar aracılığıyla varlık arasındaki hiyerarşiyi daha sistematik ve daha anlamlı bir iskelet üzerine inşâ etmiştir. Varlığı iyilik ve kemâl, kötülüğü ise kemâlin yokluğu olarak tarif eden İbn Sînâ, böylece varlık-kemâl arasındaki ilişkiye dikkat çekmektedir. İbn Sînâ, daha yetkin olan varlığın, varlık hiyerarşisinde daha alttaki için ifade ettiği önem ve anlamı da yine varlığın yetkinliğe olan doğal meyli ile açıklamaktadır. Ayrıca nefs ve hareket gibi kavramları da kemâl kavramına vurgu yaparak açıklayan İbn Sînâ, böylece doğal cisimler ile nefs sahibi canlıların ontolojik anlamda durdukları yeri yetkinlikten aldıkları paya göre belirlemektedir. Bu çalışma, antik-helenistik düşünce birikiminden İslam dünyasına intikal eden kavram ve problemlerin yetkinlik bağlamında izini sürerek, İbn Sînâ metafiziğinde kazandığı anlamı, kavramsal karşılaştırmalar yaparak tespit etmeyi, böylece söz konusu felsefî birikimin İbn Sînâ'daki yansımalarını ve ondaki özgün kullanımını ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. Anahtar Kelimeler: İbn Sînâ, yetkinlik, Tanrı, kemâl.