İbn Câbir el-Endelüsî ve el-Hulletü's-siyerâ fî medhi hayri'l-verâ adlı kasidesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İlahiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ZEHRA GÜLAY TOKMAK

Danışman: HATİCE ARSLAN SÖZÜDOĞRU

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma, Endülüs'ün önde gelen edip ve âlimlerinden İbn Câbir el-Endelüsî'nin (ö. 780/1378), Hz. Peygamber'i (s.a.v.) övmek amacıyla kaleme aldığı "Bedîʿiyyetü'l-ʿumyân" ve el-Bedîʿiyye fî medhi hayri'l-beriyye olarak da bilinen el-Hulletü's-siyerâ fî medhi hayri'l-verâ adlı kasidesini merkeze alarak hem edebî bir tür olarak bedîiyye kavramının şekillenmesini hem de İbn Câbir'in şiir estetiği ve belâgat anlayışını incelemeyi hedeflemiştir. Bedîiyye türünün ilk örneklerinden biri kabul edi-len eser, Hz. Peygamber'e duyulan muhabbeti estetik ve retorik bir derinlik içerisinde yansıtırken, lafzî ve manevî bedîʿ sanatlarının sistematik biçimde işlendiği bir kaside olarak öne çıkmaktadır. İncelenen bu bedîiyye kendi döneminin sanat zevkini yansıt-makta ve müteakip yüzyıllarda kaleme alınan bedîiyyelere model teşkil etmiştir. Eser, yalnızca bir şiir metni değil; aynı zamanda edebiyat, belâgat ve şerh geleneğinin kesi-şiminde yer alan çok katmanlı bir kültürel mirastır. İbn Câbir'in yaşadığı dönem, ilmî bilgilerin manzum formda sunulmasının yaygınlaştığı akademik manzumeler çağıdır. Müellif, bu yöntemi öğretici bir araç olmanın yanında şiirsel ve duygusal bir anlatım zemini olarak değerlendirmiş; böylece bilgiyi kuru bir aktarımın ötesine taşıyarak sa-natla bütünleştirmiştir. Bununla beraber İbn Câbir'in hayatı, ilmî kişiliği ve edebî yönü araştırılmış İbn Câbir'e ait kaside türünden divanların, gramer, lügat ve kıraat alanındaki eserlerin inceleme ve değerlendirmesi yapılmış; böylece onun ilmî ve edebî mirasının önemi ve sonraki dönemlere etkisi ortaya konmuştur. Bu çalışma İbn Câbir'in şahsında sadece bir şairin dünyasına değil, Endülüs'ten Halep'e uzanan geniş bir ilmî ve edebî coğraf-yaya da kapı aralamaktadır. Anahtar Kelimeler: Arap Edebiyatı, Endülüs Edebiyatı, İbn Câbir el-Endelüsî, el-Hulletü's-siyerâ fî medhi hayri'l-verâ, Bedî ilmi, Bedîiyye.