Türk ceza hukukunda organ ve doku ticareti suçu
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Hukuk Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ALAATTİN KARAKAYA
Danışman: Abdullah Batuhan Baytaz
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Organ ve doku nakli, yaşayan kişinin bedeninden ya da kadavradan çıkarılan organ veya dokunun alıcının vücuduna yerleştirildiği tıbbi bir operasyondur. İlk uygulama örnekleri 17. yüzyıla kadar gitmekte olup, ülkemizde ise Necdet Koçak ve ekibinin 1968 yılında ve Mehmet Haberal ve ekibinin 1970'li yıllardaki çalışmaları öncü rol oynamıştır. Alıcıya sağladığı sağlıklı yaşam olanakları ve konforu nedeniyle cazip ve tercih edilen bir yöntem haline geldiği gibi, organ ve dokuların ticari meta haline gelmesine de yol açmıştır. Organ ve doku nakli uygulamalarında yaşanan gelişmeler üzerine, ülkemizde ilk olarak 29/05/1979 tarihinde kabul edilen 2238 sayılı "Organ ve Doku Alınması, Saklanması, Aşılanması ve Nakli Hakkında Kanun" ile yasal çerçeve belirlenmiştir. ODNK'nda tıp bilimi ve ortaya çıkan ihtiyaçlar itibariyle, sonuncusu 15/11/2018 tarihli ve 7151 sayılı Kanunla olmak üzere çeşitli değişiklikler yapılmıştır. ODNK'nın 15. maddesinde yapılan bu son değişiklik ve yapılan atıf nedeniyle, artık organ ve doku alınması, nakli ve ticaretine ilişkin suçlar bakımından TCK'nin 91-93. maddeleri uygulanacaktır. TCK'nin 91. maddesinde "yaşayan kişiden hukuken geçerli rızaya dayalı olmaksızın organ veya doku alınması", "hukuka aykırı olarak ölüden organ veya doku alınması", "organ veya dokuyu satın alma, satma, satılmasına aracılık etme", "hukuka aykırı olarak alınmış organı veya dokuyu saklama, nakletme ve aşılama" ve "belirli bir çıkar karşılığı organ veya doku teminine yönelik ilan veya reklam verme veya yayınlama" suçları olmak üzere beş suç tipi düzenlenmiştir. Yaşayan vericinin ölmesi halinde TCK'nin kasten öldürmeye ilişkin hükümlerinin uygulanacağı, yine belirtilen suçların örgüt faaliyeti kapsamında işlenmesi hali nitelikli hal olarak düzenlenmiştir. Ayrıca, 92. maddede verici yönünden zorunluluk hali ve 93. maddede etkin pişmanlık hali düzenlenmiştir. Bu kapsamda, organ veya doku nakline ilişkin modeller ve hukuki çerçeve incelenmiş, iç hukukumuzda nakil amacıyla yaşayan kişiden veya ölüden organ ve doku teminine yönelik mevzuat ve hukuki çerçeve açıklanmış, akabinde hukuka aykırı yollarla organ veya doku alınması ve ticaretini cezalandıran TCK'nin 91-93. maddeleri ve bu maddelerde düzenlenen suçlar incelenmiş, gerek kanun yapım tekniği ve gerekse uygulamalara dönük önerilere yer verilmiştir.