Hıristiyan Gençler Cemiyeti ve Türkiye'deki faaliyetleri (1910- 1939)


Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2013

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: AHMET UÇAR

Danışman: Ali Arslan

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

?The Young Men?s Christian Association (Y.M.C.A. )? adı ile 1844?de Londra?da kurulan bir gençlik ve misyonerlik örgütü olan Hıristiyan Gençler Cemiyeti; 20. Yüzyıl başlarında New York ve Cenevre?yi merkez olarak kullanıp; tüm Dünya?da örgütlenmiştir. 1820?de ilk kez İzmir?de ilk kez İzmir?de rıhtıma ayak basan Amerikalı misyonerlerce açılan okullarda ilk faaliyetlerine başlayan örgüt, ilk kez 1854?te Beyrut?ta Londra?daki merkeze bağlı olarak faaliyete geçmişti. 1871?de Kayseri?den başlayarak Anadolu?da örgütlenmeye başlayan Y.M.C.A. Osmanlı ülkesinde Amerikan New York?taki merkeze bağlı olarak resmen ilk kez 1910 yılında faaliyete geçmiş ve 20?nin üzerinde şube açmıştı. Örgüt?ün; Türkiye?deki gençlik hareketleri, spor faaliyetleri (özellikle voleybol, basketbol, masa tenisi vb. sporlar ülkemize ilk kez bu örgüt tarafından getirilmiştir), basın ? yayın faaliyetleri, sosyal faaliyetler ve gayr-i Müslim unsurların siyasal ve sosyal alandaki örgütlenmelerinde önemli bir etkisi olmuştur. Birinci Dünya Savaşı sırasında kapatılan Örgüt, Mütareke döneminde yeniden aktif hâle gelecekti. Özellikle Kurtuluş Savaşı sırasında (işgalcilerle işbirliği gibi) ve sonrasındaki Türkiye aleyhtarı siyasî faaliyetleri ve misyonerlik propagandası ile yönetim ve toplumdan tepkiler gören örgüt; gençlere yönelik spor, kamp ve izcilik faaliyetleri ile de bazı kimselerin sempatisini ve beğenisini kazanmıştır. Çalışmamız sonucu binlerce kişiye çeşitli faaliyetlerle ulaşan; özellikle Türk- Amerikan ilişkilerinde çok önemli bir rol oynayan, faaliyetleri ile Türk aydınları arasında ?hars buhranı? tartışmalarına neden olan, Türk spor tarihi ve gençlik faaliyetleri açısından çok önemli bir yere sahip olan yurtdışı merkezli bir Örgüt?ün faaliyetlerini ilk kez ciddi ve bilimsel kaynaklara dayalı olarak araştırma ve değerlendirme imkânımız olmuştur. 1939?da bu Örgüt?ün neden ve nasıl kapatıldığı; genç Cumhuriyetimizin bu tür faaliyetlere nasıl baktığı, nasıl ve neden engellemeye çalıştığı gibi karşılığı günümüzde de çok önemli olan sorular bu çalışma ile cevaplandırılmaya çalışılmaktadır. Konuya ilgi duymamızın bir başka nedeni de ülkemizde bu konuda yeterli çalışmanın olmamasıdır. Hem bu konunun yeterince çalışılmadığı, hem de yurt dışında yapılan çalışmalarda Türk arşivlerinin kullanılmadığı düşüncesi ile böyle bir çalışma yapmaya karar verdik. İlk önce konu ile ilgili olarak aşağıdaki arşivlerde uzun sayılabilecek bir araştırma yaptık. İstanbul Başbakanlık Osmanlı Arşivi, Ankara Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi, Ankara Kızılay Arşivi, Ankara Türk İnkılâp Tarihi (TİTE) Arşivi, ABD Kautz Family Y.M.C.A. Özel Arşivi, ABD Dış İşleri Bakanlığı Arşivi, Ankara Milli Eğitim Bakanlığı Arşivi, Emniyet Genel Müdürlüğü Arşivi, Ahmet Uçar Özel Arşivi. Ayrıca bu konuda bazı anılardan ve mektuplardan da azami ölçüde yararlanılmıştır. Anahtar Kelimeler: Örgütler, Protestanlar, Misyonerler, Hıristiyan, Osmanlı, Azınlıklar.